یکی از راهکارهای تشخیصی سرطان و وجود هر گونه توده در سینه، ماموگرافی است. در این روش به کمک اشعه ایکس اقدام به بررسی دقیق بافت پستان میکنند. با توجه به دقت بالا در این نوع تصویربرداری یا سونوگرافی تخصصی هر گونه تودههای غیرقابللمس یا تغییر کوچک قابل شناسایی هستند. بدین ترتیب میتوان قبل از بروز هرگونه نشانهای آن را تشخیص داد. انجام معاینات غربالگری به خصوص در سنین بعد از ۴۰ سالگی، از اهمیت بسیاری در تشخیص زودهنگام این بیماریها برخوردار است، به ویژه اگر زن سابقه خانوادگی سرطان سینه را داشته باشد، باید به طور جدیتر معاینات دورهای را انجام دهد. با انجام آمادگیهای لازم ماموگرافی که در ادامه به آن خواهیم پرداخت، میتوانید با تشخیصی زودهنگام سرطان روند درمانی سادهتر و موفقیتآمیزتری را پیش بگیرید. در ادامه این مقاله از آوا سونو به تمامی نکات و مواردی که فرد باید در مورد ماموگرافی بداند، اشاره خواهیم کرد.
ماموگرافی چیست؟
قبل از پرداخت به موضوع مقاله در مورد آمادگیهای لازم ماموگرافی، بهتر است در مورد این روش تصویربرداری پزشکی تخصصی اطلاعات کاملی داشته باشید. ماموگرافی یک راهکار تشخیصی تصویربرداری با اشعه ایکس از وضعیت پستانها است. برای انجام این تصویربرداری از دوز پایین اشعه ایکس استفاده و اقدام به ثبت تصاویر به صورت ماموگرام میکند. استفاده از این راهکار برای تشخیص زودهنگام سرطان سینه و سایر بیماریهای پستان، بسیار مفید و کاربردی است. به همین دلیل انجام این تصویربرداری علاوه بر غربالگری در زنان بدون علامت، برای بررسی هرگونه مورد مشکوک مثل توده، درد، تغییر شکل پستان یا ترشح از نوک سینه توسط پزشک تجویز میشود. در این روش دستگاه ماموگرافی با فشردهسازی ملایم سینه، قادر به تصویربرداری از زوایای مناسب برای بررسی و شناسایی دقیق هرگونه مشکل یا عارضه در این ناحیه خواهد بود. با توجه به اینکه امکان شناسایی ضایعات هر چند کوچک با این تصویربرداری فراهم است، یک گزینه کلیدی در تشخیص بیماری بوده که شانس درمان موفق را افزایش میدهد.
اقدامات لازم برای آمادگی قبل از ماموگرافی
با آمادگیهای لازم ماموگرافی قبل از انجام این تصویربرداری، قادر به تاثیر مثبت در انجام و نتایج آن خواهید بود. در ادامه به برخی نکات که برای آمادگی قبل از این تصویربرداری لازم است، خواهیم پرداخت:
- قبل از مراجعه برای انجام ماموگرافی، حتما استحمام کنید.
- از استفاده هرگونه دئودورانت و اسپری بپرهیزید. چرا که این محصولات آرایشی بهداشتی باعث اختلال در عملکرد دستگاه ماموگرافی میشوند.
- به منظور پیشگیری از هرگونه ناراحتی یا حساسیت پوستی، میتوانید قبل از مراجعه محل تصویربرداری را شیو کنید.
- بهترین تایم برای انجام ماموگرافی هفته بعد از اتمام پریود ماهانه بانوان است. چرا که در این زمان حساسیتهای سینه که ناشی از تورمهای پریودی و تغییرات هورمونی است، از بین میرود.
- از دیگر موارد آمادگیهای لازم ماموگرافی مربوط به مصرف غذاهای حساسیتزا است. به همین دلیل بهتر است تا ۴۸ ساعت قبل از انجام ماموگرافی از خوردن غذاهای تند، چرب و فستفود پرهیز کنید.
- بهتر است با مصرف سبزیجات تازه، میوهها و پروتئینهای کمچرب باعث آرامش بدن و کاهش تورمهای احتمالی شوید. مصرف مواد غذایی مناسب در این شرایط به تقویت سلامت عمومی بدن کمک میکند.
- از مصرف نوشیدنیهای کافئیندار مثل چای، قهوه و… قبل از ماموگرافی خودداری کنید. چرا که کافئین امکان ایجاد حساسیت در بافت پستان در این شرایط را افزایش خواهد داد.
- به همراه داشتن سوابق و پرونده پزشکی بیمار در زمان انجام این تصویربرداری آمادگیهای لازم ماموگرافی ضروری است.
- در صورت داشتن کانسر سینه یا رحم در سابقه خانوادگی یا پزشکی بیمار، حتما آن را با پزشک یا تکنسین رادیولوژیست در میان بگذارید.
- در صورت انجام مستکتومی یا حذف بافت سینه نیز باید پزشک خود را مطلع کنید.
- اگر مبتلا به بیماریهای قلبی یا استفاده از باتری قلب هستید، قبل از انجام ماموگرافی حتما پزشک رادیولوژیست را از این مسئله مطلع کنید.
- بهتر است در روز انجام ماموگرافی از لباسهای گشاد و آزاد استفاده کنید.
- در صورت بارداری یا دوران شیردهی حتما باید تکنسین رادیولوژیست از این مسئله مطلع شود.
- با توجه به اینکه انجام این تصویربرداری کمی ناراحت کننده است، بهتر است برای آمادگیهای لازم ماموگرافی از برخی راهکارهای کلیدی در این زمینه استفاده کنید. به منظور کاهش استرس و نگرانی استفاده از تکنیکهای آرامسازی مثل تنفس عمیق میتواند مفید و کاربردی باشد.
- در صورتی که قبلا ماموگرافی انجام دادهاید، بهتر است این تصاویر را همراه باشید. بدین ترتیب پزشک راحتتر تغییرات احتمالی در بافت سینه را مورد بررسی و ارزیابی قرار میدهد.
انواع ماموگرافی سینه
با توجه به حساسیت این روش تصویربرداری در تشخیص سرطان، بهتر است از انواع ماموگرافی سینه و کاربرد تشخیصی آن مطلع شوید:
ماموگرافی معمولی
این روش تصویربرداری به صورت پرتونگاری آن هم با دوز کم اشعه ایکس انجام میشود. تشخیص زودهنگام تومورهای سرطانی به کمک این نوع تصویربرداری فراهم است. انجام این نوع تصویربرداری با آمادگیهای لازم ماموگرافی به دو دلیل توسط پزشک تجویز میشود:
ماموگرافی تشخیصی
همانطور که از نام آن پیداست به منظور تشخیص هرگونه ناهنجاری و توده در افراد دارای علائم تجویز میشود. درد سینه، ضخیم شدن پوست پستان، ترشح نوک پستان یا هرگونه تغییرات در ظاهر سینهها جزو علائمی است که پزشک را مجاب به تجویز این نوع ماموگرافی میکند.
ماموگرافی غربالگری
این روش تصویربرداری برای افراد بدون علائم و به منظور چکاپ دورهای تجویز میشود. تحت این شرایط پزشک رادیولوژیست با تصویربرداری از هر پستان به بررسی وجود تومورهای پنهان میپردازد.
ماموگرافی دیجیتال
آمادگیهای لازم ماموگرافی در این روش باید دقیقتر انجام شود. چرا که در این روش برعکس ماموگرافی معمولی از دستگاههای پیشرفتهتری برای تصویربرداری استفاده میشود. استفاده از این نوع تصویربرداری برای سینههایی که دارای بافت متراکمی هستند، با تشخیص دقیقتر از نوع معمولی همراه است. نحوه عکسبرداری و ذخیره تصویر در این روش باعث متمایز بودن این راهکار تشخیصی با روش معمولی است.
ماموگرافی سهبعدی یا توماسنتز
این روش درست مثل سونوگرافی سهبعدی اقدام به تصویربرداری از پستان در جهتهای مختلف میکند. بعد از آمادگیهای لازم ماموگرافی و انجام این نوع ماموگرافی دیجیتال پیشرفته تصاویر به کمک نرمافزارهای کامپیوتری در کنار هم قرار میگیرند. بدین ترتیب پزشک قادر به مشاهده و تشخیص درستتر و دقیقتر ناهنجاریها با این تصاویر سهبعدی خواهد بود.
چرا باید ماموگرافی انجام داد؟
مهمترین دلیل انجام این تصویربرداری از پستانها تشخیص زودهنگام سرطان و افزایش احتمال درمان موفق است. با انجام غربالگری بهموقع پزشک قادر به تشخیص هرگونه تومورهای کوچک و تغییرات غیرطبیعی قبل از بروز علائم است. بدین ترتیب با افزایش اثربخشی درمان، خطر مرگ حاصل از سرطانهای پستان به حداقل میرسد. از جمله دلایلی که بانوان را مجاب به آمادگیهای لازم ماموگرافی و انجام این نوع تصویربرداری میکند شامل موارد زیر خواهد بود:
کاهش خطر مرگ
با انجام بهموقع ماموگرافی غربالگری خطر مرگهای ناشی از سرطانهای سینه کاهش پیدا میکند. این راهکار تشخیصی برای انواع سرطان سینه مثل سرطانهای تهاجمی مجاری و سرطان لوبولار مفید است.
تشخیص درست و درمان سریع
با انجام این ماموگرافی روند تشخیص و بررسی پزشک برای پیدا کردن تومورهای هر چند کوچک افزایش پیدا میکند. چرا که روند درمان در غدههای سرطانی کوچک به مراتب موفقتر بوده و راهکارهای درمانی بیشتری نیز قابل انجام خواهد بود.
تشخیص سایر بیماری
روند تشخیص رشد بافتهای غیرطبیعی کوچک در مجاری شیری سینه با غربالگری ماموگرافی افزایش پیدا میکند. DCIS که با نام کارسینوم مجاری درجا در پزشکی شناخته میشود، یکی از ناهنجاریهای پستان است که با این روش تصویربرداری قابل تشخیص خواهد بود.
نحوه انجام ماموگرافی
حالا که به اطلاعات نسبی در مورد ماموگرافی، انواع آن و آمادگیهای لازم ماموگرافی پی بردید، بهتر است به نحوه انجام این نوع تصویربرداری بپردازیم:
- این روش تصویربرداری بدون نیاز به بستری شدن و به صورت سرپایی انجام میشود.
- قبل از انجام ماموگرافی بیمار باید هرگونه زیورآلات فلزی مثل گردنبند را باز و لباسهای بالاتنه را نیز در بیاورد.
- در ادامه تکنسین رادیولوژیست یک روپوش مخصوص جلو باز در اختیار بیمار قرار داده تا بپوشد.
- بسته به اینکه مرکز تصویربرداری از چه امکاناتی برخوردار است، نحوه انجام ماموگرافی به صورت ایستاده یا نشسته صورت میگیرد.
- در ادامه یکی از سینهها روی صفحه صاف دستگاه اشعه ایکس قرار گرفته، سپس یک صفحه دیگر از بالا به آرامی پایین آمده و سینه را فشرده میکند. این روند چند ثانیه با کمی درد همراه است، ولی برای وضوح و دقت تصویر لازم است.
- در صورت نیاز در هنگام ماموگرافی از بیمار خواسته میشود که نفس خود را حبس کند. این کار به دلیل عدم تار شدن تصویر انجام میشود.
- علاوه بر این در زمان تصویربرداری ممکن است از بیمار بخواهند که موقعیت خود را تغییر دهد. بدین ترتیب رادیولوژیست قادر به تصویربرداری از نماهای مختلف سینه خواهد بود.
به طور استاندارد با آمادگیهای لازم ماموگرافی از هر دو سینه دو تصویر تهیه شده که یکی از نمای بالا به پایین و دیگری از نمای مایل یا جانبی است. همه این روند برای سینه بعدی نیز انجام خواهد شد.
چه کسانی باید ماموگرافی انجام دهند؟
علاوه بر بررسی و تشخیص سرطان، این راهکار به عنوان یک روش اصولی در غربالگری محسوب میشود. انجام این تصویربرداری برای افراد خاصی تجویز خواهد شد:
- بانوان بالای ۴۰ سال حتی اگر هیچ علائمی ندارند، باید به صورت سالانه یا هر دو سال یک بار این تصویربرداری تشخیصی را انجام دهند.
- در صورت داشتن سابقه خانوادگی سرطان پستان یا تخمدان در بین اعضای درجه یک خانواده، بیمار با انجام آمادگیهای لازم ماموگرافی باید این راهکار تشخیصی را انجام دهد.
- بانوانی که جهش ژنتیکی BRCA1 یا BRCA2 داشته یا در معرض خطر ژنتیکی بالا هستند.
- در صورت داشتن سابقه بیماریهای خوشخیم پستان که احتمال ابتلا به سرطان را افزایش میدهد.
- بانوانی که در هنگام انجام معاینات بالینی یا سونوگرافی، توده یا تغییر مشکوکی در پستان آنها مشاهده شده.
- در صورتی که در گذشته درمان پرتویی قفسه سینه انجام دادهاید، ضروری است با آمادگیهای لازم ماموگرافی این تصویربرداری را انجام دهید.
- بانوانی که دارای تراکم بالای بافت پستان هستند، کار تشخیص تودهها در آنها دشوار است. تحت این شرایط پزشک به منظور بررسی دقیقتر بیمار را برای انجام ماموگرافی ارجاع خواهد داد.
- تغییرات پوستی مشکوک روی سینه مثل فرورفتگی، قرمزی یا ضخیم شدن پوست
- در صورت نیاز پزشک قبل یا بعد از انجام جراحیهای پستان بیمار به ماموگرافی ارجاع داده میشود.
- بانوانی که بعد از یائسگی تحت هورموندرمانی طولانیمدت بودند، ممکن است در معرض خطر ابتلا به سرطان باشند. تحت این شرایط پزشک ممکن است ماموگرافیهای مکرر را برای این افراد تجویز کند.
لازم به ذکر است در صورت وجود علائم مشکوک انجام این غربالگری زودتر از ۴۰ سالگی و با فواصل کوتاهتر انجام میشود. در نهایت برای تشخیص و نحوه انجام ماموگرافی باید با مشورت پزشک متخصص عمل شود.
مدت زمان انجام ماموگرافی و دریافت نتایج آن
به طور کلی انجام این نوع تصویربرداری از پستان کمتر از ۱۵ دقیقه طول میکشد. در عین حال بسته به شرایط بیمار و تعداد عکسهای تشخیصی میتواند این زمان تغییر کند. ضمن اینکه آمادگیهای لازم ماموگرافی نیز خود پروسه زمان بر خواهد بود. از دیگر عوامل و فاکتورها در تعیین مدت زمان این تصویربرداری میتوان به فاکتورهایی مثل بافت سینه، نوع ماموگرافی، تجربه و توانایی رادیولوژیست در کنار فرایند و نحوه انجام ماموگرافی اشاره کرد. لازم به ذکر است که انجام ماموگرافی دیجیتال با زمانی متفاوت همراه است. به طور معمول این نوع تصویربرداری دیجیتال در کمتر از ۳۰ ثانیه انجام میشود. در عین حال مدت زمان انجام ماموگرافی به عنوان یک فرایند سریع و کم زمان، بین ۱۰ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد. نتایج غربالگری ماموگرافی نیز به طور معمول تا دو هفته قابل ارائه به بیمار است؛ البته اگر این آزمایش برای پیگیری بیماری خاصی انجام شود، ممکن است نتایج آن زودتر و حتی فوری ارائه شود.
اقدامات و نکات بعد از انجام ماموگرافی
با توجه به اینکه این روش تصویربرداری سرپایی و در تایمی کوتاه انجام میشود، فرد بعد از اتمام آن قادر به از سرگیری فعالیتهای روزانه خود خواهد بود. در عین حال بهتر است به نکات زیر بعد از آمادگیهای لازم ماموگرافی و انجام آن توجه کنید:
انتظار برای جواب
به طور معمول بعد از چند روز نهایتا دو هفته نتایج این تصویربرداری قابل ارائه به بیمار است. به همین دلیل طولانی شدن این زمان نباید باعث نگرانی یا مشکوک شدن به جواب آن شود.
نکات مراقبتی
بعد از انجام این نوع رادیوگرافی نیاز به هیچ مراقبت خاصی نبوده و بیمار بلافاصله میتواند به فعالیتهای عادی و روزمره خود بپردازد. بهعکس تصور افراد از نحوه انجام ماموگرافی و استفاده از اشعه ایکس در پرتونگاری، هیچ اثری از این اشعه در بدن بیمار بعد از تصویربرداری باقی نخواهد ماند.
درد
یکی از عوارض شایع بعد آمادگیهای لازم ماموگرافی و انجام آن، ایجاد درد در پستانها است. علت این مشکل نیز فشاری است که در طی انجام ماموگرافی به پستانها وارد میشود. با مصرف مسکنهای ساده میتوانید به راحتی این درد را تسکین دهید.
کبودی و تورم
ایجاد کبودی و تورم به دلیل قرارگیری پستان در کمپرسور حین ماموگرافی کاملا طبیعی است؛ اما اگر شاهد تورم و التهاب غیرمعمولی در سینهها بودید، حتما پزشک خود را مطلع کنید.
مزایا و معایب انجام ماموگرافی
این راهکار تشخیصی در سرطان سینه دارای مزایا و معایب خاص خود است:
مزایا
با انجام بهموقع تصویربرداری ماموگرافی علاوه بر تشخیص زودهنگام هرگونه ناهنجاری و تودههای سرطانی، باعث افزایش شانس درمان این بیماری خواهد شد. چرا که با تشخیص بهموقع مانع از پیشرفت بیماری و نیاز به راهکارهای درمانی تهاجمیتر خواهد بود. از دیگر مزیتهای انجام این نوع تصویربرداری تشخیصی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- شناسایی و تشخیص هرگونه توده یا تغییرات غیرطبیعی غیرقابللمس با آمادگیهای لازم ماموگرافی و انجام بهموقع آن امکانپذیر است.
- با تشخیص زودهنگام و درمان در مراحل اولیه، باعث کاهش آمار خطرات جانی برای بیمار میشود.
- به کمک این نوع تصویربرداری بدون اعمال روشهای تهاجمی مثل جراحی، پزشک به اطلاعات دقیقی از بافت پستانها دست پیدا خواهد کرد.
- با تشخیص سرطان در مراحل اولیه، روند درمان سادهتر و با روشهای کم تهاجمیتر انجام خواهد شد.
- بیماران با سابقه خانوادگی سرطان یا سایر عوامل خطر، به کمک ماموگرافی قادر به پایش منظم سلامت پستان خواهند بود
و…
معایب
در کنار همه فوایدی که با نحوه انجام ماموگرافی حاصل میشود، نمیتوان از معایب آن چشمپوشی کرد:
- احساس درد و فشار موقتی در هنگام فشردهسازی سینه
- ایجاد حساسیت و ناراحتی خفیف تا چند ساعت بعد از ماموگرافی
- مواجهه با دوز بسیار کم اشعه ایکس که در صورت تکرار آن، بیمار را مستعد سرطان خواهد کرد.
- احتمال نتایج مثبت یا منفی کاذب که منجر به انجام بررسیهای تکمیلی برای بیمار خواهد شد.
تفسیر نتایج ماموگرافی
بعد از آمادگیهای لازم ماموگرافی و انجام آن، ظرف مدت چند روز تا نهایتا دو هفته نتایج آن قابل ارائه به بیمار خواهد بود. تصاویر به دست آمده از این روش شامل تصاویر سیاه و سفیدی است که بر اساس نوع بافتهای مشاهده شده توسط پزشک تفسیر میشود. بدین ترتیب با شاهد این تصاویر، تشخیص بیماری میتوان یکی از این موارد باشد:
- تودههای کلسیم در غدد شیری
- توده بافتهای متراکم غیرنرمال
- نبود تقارن در بخشهای مختلف سینه
- وجود بافتهای متراکم غیرنرمال در یکی از سینهها
- ایجاد بافت متراکم غیرنرمال در مقایسه با نتایج قبل
چنانچه با مشاهده این تصاویر بعد از آمادگیهای لازم ماموگرافی و انجام آن پزشک به تشخیص درستی در نوع بافت سینه نرسد، ممکن است از سایر روشهای تکمیلی استفاده کند. سیتیاسکن، امآرآی یا سونوگرافی داپلر رنگی روشهای تصویربرداری مکمل برای ارزیابی است که توسط پزشک در این شرایط تجویز خواهد شد.
انجام سونوگرافی تشخیصی در موسسه آوا سونو
همانطور که گفته شد یکی از تصویربرداریهای تکمیلی در تشخیص سرطان، ارجاع بیمار برای انجام سونوگرافی است. سونوگرافی رنگی داپلر به عنوان یک روش غیرتهاجمی ایمن محسوب شده که با ارسال امواج صوتی، اطلاعات ارزشمندی از ساختار و جریان خون بافت سینه ارائه میکند. به همین دلیل در صورت عدم تشخیص درست بافت سینه با آمادگیهای لازم ماموگرافی و انجام آن، یکی از راهکارهای تشخیص سونوگرافی داپلر است. مجموعه آوا سونو در جنوب پایتخت و در محله شهرری، یکی از مراکزی است که این نوع تصویربرداری را انجام میدهد. به منظور کسب اطلاعات بیشتر، زمان فعالیت موسسه در ایام هفته، هزینه تصویربرداری و تعیین نوبت میتوانید از طریق شمارههای تماس مرکز با کادر اجرایی آوا سونو در ارتباط باشید.
جمعبندی
ماموگرافی یکی از راهکارهای تشخیصی نسبتا دقیق در تشخیص سرطان سینه است. به همین دلیل بیماران دارای علائم و یا افرادی که سابقه خانوادگی سرطان در بین اعضای درجه یک خانواده را دارند، در صدر تجویز این نوع تصویربرداری هستند. ضمن اینکه سایر بانوان بدون علائم نیز باید به منظور غربالگری بعد از سن ۴۰ سالگی این رادیوگرافی را انجام دهند. یکی از نکات مهم در این زمینه رعایت نکات و آمادگیهای لازم ماموگرافی است که در طی مقاله به همه موارد آن اشاره شد. با توجه به اهمیت بالای تشخیص زودهنگام سرطان سینه در صورت تجویز پزشک، حتما نسبت به انجام آن کوشا باشید. چرا که با تشخیص زودتر سرطان روند درمان نیز با افزایش بازدهی و کاهش خطرات جانی برای بیمار همراه خواهد بود.