یکی از مشکلات و بیماریهای مربوط به کلیه، ایجاد کیست ساده در آن است. کیست کلیه در واقع یک کیسه پر از مایع است که در داخل یا روی کلیهها ایجاد شده و روند طبیعی کلیهها را دچار اختلال میکند. این مشکل به دلایل مختلفی بروز پیدا میکند و در بسیاری موارد بیخطر است؛ اما در برخی بیماران نیز منجر به مشکلات جدی خواهد شد. این کیستها به شکل کیسههای گرد و کوچک در کلیه ایجاد و در اغلب اوقات علائم و نشانه بالینی ندارد. به همین دلیل افراد مبتلا به این عارضه از وجود آن آگاه نیستند. در اغلب اوقات وقتی متوجه این مشکل شده که به دلایل دیگر سونوگرافی کلیه یا سایر آزمایشات تصویربرداری را انجام میدهند. تنها در مواردی که کیست پاره شده یا اندازه آن به قدری بزرگ شده باشد که اندامهای اطراف را تحت فشار قرار دهد، پزشک مشکوک به وجود این عارضه در بدن بیمار خواهد شد. در ادامه این مقاله از آوا سونو، یکی از مراکز سونوگرافی در شهرری به شرح همه جزئیات در این مورد خواهیم پرداخت.
کیست کلیه چیست؟
کیستها محل جمع شدن مایع در یک حفره با دیواره نازک هستند که راهی برای خروج ندارند. وقتی این مایع در دیواره یا داخل کلیهها جمع شود به آن کیست کلیه میگویند. به طور عادی این کیستها بدون علامت بوده و به صورت کاملا اتفاقی و از طریق بررسیهای ساده سونوگرافی قابلتشخیص هستند. اندازه این کیستها میتواند از چند میلیمتر تا چند سانتیمتر متغیر بوده و در یک یا هر دو کلیه ایجاد شود. شایعترین نوع این ضایعه کیست ساده است. همانطور که گفته شد این کیستها بدون علائم و نشانه هستند. تنها در صورتی که اندازه آنها خیلی بزرگ شود، روی کلیهها فشار زیادی وارد میکنند. تحت این شرایط بیمار دچار درد پهلو و بالا رفتن فشارخون خواهد شد. ضمن اینکه اگر اندازه کیست خیلی بیشتر از حد نرمال باشد، در اثر فشار وارده باعث اختلال و حتی از کار افتادن کلیه خواهد شد.
علائم کیست کلیه
بسته به اینکه کیست کلیه چه اندازه بوده و در چه محلی ایجاد شده، دارای علائم متفاوتی است. کیستهای ساده در اغلب اوقات بدون علائم هستند. به طوری که در هنگام سونوگرافی یا سیتیاسکن برای موارد دیگر، پزشک از وجود آن مطلع میشود؛ اما اگر این کیست از حد نرمال خود بزرگتر شده باشد، با بروز برخی علائم خود را نشان میدهد. به طور کلی علائم کیست کلیه در زنان و مردان شامل موارد زیر خواهد بود:
- درد در ناحیه پهلو یا پشت
- احساس فشار در شکم، تب و تکرر ادرار
- تورم در ناحیه شکم
- تغییر رنگ ادرار
- افزایش فشارخون
- عفونتهای مکرر ادراری
- احساس خستگی
- استفراغ
- اسهال یا حتی مشاهده خون در ادرار به دلیل پارگی کیست
- حساسیت به لمس نواحی اطراف کلیه در صورت عفونت کیست
در بیمارانی که کیست رشد زیادی کرده باشد، بیمار دچار درد در ناحیه لگن، پهلو یا بین دندهها خواهد بود. چنانچه عفونت کیست اتفاق افتاده باشد علائم تب، درد و حساسیت به نواحی اطراف کلیه در بیمار ایجاد خواهد شد.
علت به وجود آمدن کیست در کلیهها
به طور دقیق نمیتوان در مورد چگونگی ایجاد کیست علت دقیقی عنوان کرد؛ اما میتوان به چند مسئله که احتمال بروز این عارضه را زیاد میکند اشاره کرد:
- هر کلیه از حدود یک میلیون لوله کوچک تشکیل شده که وظیفه جمعآوری ادرار را دارد. در صورت مسدود شدن، متورم شدن و پر شدن مایعات ممکن است کیست کلیه شروع به رشد کند.
- تشکیل کیسههای به نام دیورتیکول در مناطق ضعیف شده توبولهای کلیوی، از دیگر موارد ایجاد کیست هستند. چرا که در این شرایط این کیستها از مایع پر شده و باعث تشکیل این عارضه در کلیه میشوند.
- وراثت یا بیماریهای سیستمیک مثل پلیکیستیک کلیه و سندروم نفرولوژیک جزو علل به وجود آمدن کیست کلیه در زنان است.
در انتهای این بخش باید عنوان کنیم طبق تحقیقات انجام شده بروز کیستهای ساده کلیه در مردان بیشتر است. به عبارتی تقریبا نیمی از مردان بالای ۵۰ سال حداقل یک یا دو کیست در کلیه دارند. اندازه این کیستها با افزایش سن افراد بیشتر خواهد شد.
عوارض بزرگ شدن کیست ساده کلیه
همانطور که گفته شد کیستهای ساده کلیه تا زمانی برای فرد خطر ندارند که رشد نکرده و اندازه آنها تغییر نکند؛ اما اگر این کیستها بزرگتر شوند، میتوانند به بافتهای اطراف فشار وارد کرده و باعث بروز مشکلات جدیتر برای بیمار شوند. از جمله عوارض بزرگ شدن کیست کلیه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
عملکرد کلیه
کاهش عملکرد کلیه یکی از عوارض شایع در این شرایط است که میتواند به نارسایی کلیه منجر شود. لازم به ذکر است که این وضعیت با گذشت زمان ممکن است تشدید شده و نیازمند درمانهای پیچیدهتر شود.
عفونت
از دیگر عوارض احتمالی بزرگ شدن کیستهای ساده کلیه، عفونت است. در صورت بروز عفونت بیمار علائمی مثل تب، لرز و درد در ناحیه کلیهها را تجربه خواهد کرد. به منظور جلوگیری از گسترش عفونت و انتقال آن به سایر بخشهای بدن، باید هر چه سریعتر روند درمان آغاز شود. مصرف آنتیبیوتیکهای خاص مطابق با تجویز پزشک میتواند این مشکل را کنترل کند.
عفونت مجاری ادراری و سنگ کلیه
از دیگر عوارض بزرگ شدن کیست کلیه مسدود شدن مجاری ادراری است. بروز این مسئله باعث مشکلات ادراری و احتباس مایعات در بدن میشود. در صورت بیتوجهی به روند درمان در این شرایط بیمار را با مشکلات جدیتری مواجه خواهد کرد. عفونتهای مجاری ادراری و ایجاد سنگهای کلیه میتواند حاصل این بیاحتیاطی در روند درمان باشد.
روشهای تشخیص و شناسایی کیستهای کلیه
همانطور که گفته شد تشخیص این کیستها به دلیل عدم داشتن علائم در شرایط عادی میسر نیست. مگر بیمار دچار عارضه دیگر شده و برای تشخیص بهتر به تصویربرداریهای پزشکی ارجاع داده شده باشد. تحت این شرایط بیمار از وجود کیست کلیه در بدن خود مطلع میشود؛ اما اگر بیمار با بزرگ شدن کیستها با علائم این بیماری به پزشک مراجعه کند، پزشک از چند راهکار برای تشخیص این عارضه استفاده میکند:
سونوگرافی
یکی از راهکارهای رایج بدون درد و غیرتهاجمی در تشخیص بسیاری از بیماریها سونوگرافی است. سونوگرافی داپلر کلیه که با نام سونوگرافی رنگی عروق کلیه شناخته میشود، نوع تخصصیتر در این زمینه است. با تجویز این تصویربرداری پزشک قادر به بررسی وضعیت سلامت رگهای کلیه خواهد بود؛ البته باید خاطرنشان کرد برای تشخیص کیسه کلیه، انجام سونوگرافی معمولی کافی است. استفاده از سونوگرافی داپلر بیشتر برای کنترل فشارخون تجویز شده که باعث حفظ سلامت کلیهها خواهد شد. در سونوگرافی با استفاده از امواج صوتی رادیولوژیست اقدام به تولید تصاویر از بافتهای کلیهها میکند. بدین ترتیب پزشک قادر به تشخیص ساختارهای پر مایع مثل کیست در بدن بیمار خواهد بود. از این نوع تصویربرداری میتوان بدون محدودیت برای تمامی سنین استفاده کرد. لازم به ذکر است در صورت مشکوک بودن مشخصات کیست کلیه با سونوگرافی، پزشک از سایر راهکارهای تصویربرداری دقیقتر مثل سیتیاسکن یا امآرآی استفاده میکند.
CT Scan
چنانچه نتیجه تصویربرداری پزشکی سونوگرافی پزشک را به تشخیص درست نرساند یا پزشک مشکوک به کیست پیچیده یا تومور باشد، سیتیاسکن راهکار بعدی خواهد بود. در این روش تصویربرداری با استفاده از اشعه ایکس، پزشک قادر به مشاهده جزئیات بسیار دقیق از ساختار کلیه خواهد بود. بدین ترتیب تشخیص کیست ساده کلیه از کیستهای حاوی خون، مواد جامد و ضایعات مشکوک راحتتر قابلتشخیص خواهد بود. برای تولید تصاویر با کیفیت تر با سیتیاسکن معمولا از تزریق ماده حاجب استفاده میشود. بدین ترتیب تفاوت تراکم و بافتها بهتر قابلشناسایی و بررسی خواهد بود.
MRI
این روش تصویربرداری پزشکی نسبت به راهکارهای قبل از وضوح بالاتر تصاویر برخوردار است. تجویز این تصویربرداری توسط پزشک به منظور بررسی دقیقتر کیستهای پیچیده یا چند کیستیها انجام میشود. ماهیت مایع، ضخامت دیواره و وجود بافتهای غیرطبیعی داخل کیست به کمک این روش تصویربرداری قابل مشاهده و ارزیابی خواهد بود. با توجه به عدم استفاده از اشعه بیمار نیاز به دریافت مواد حاجب نخواهد داشت.
آزمایش خون و ادرار
به طور معمول وجود کیست در بدن با آزمایش خون قابلشناسایی نیست؛ اما در بیمارانی که دارای علائم نبوده برای بررسی عملکرد کلیه توسط پزشک تجویز میشود. علاوه بر این وجود عفونت یا التهاب در سیستم ادراری با انجام آزمایش قابلتشخیص خواهد بود. چنانچه نتایج اولیه آزمایشات مشکوک باشد، ممکن است پزشک آزمایشات تکمیلی تجویز کند. آزمایشات خاص ژنتیکی یا آزمایشهای تخصصی از جمله این موارد هستند که به شناسایی دقیقتر علت و نوع کیست کلیه ساده کمک میکنند. درعینحال با انجام این آزمایشات شاهد دو نتیجه خواهیم بود:
- کراتینین، اوره و فیلتره شدن گلومرولی GFR که نشان دهنده سلامت کلیهها است.
- وجود خون یا پروتئین در ادرار که نیازمند بررسی دقیقتر برای تشخیص سلامت کلیهها خواهد داشت.
استفاده از بیوپسی
در برخی موارد خاص ممکن است برای تشخیص دقیقتر کیستهای کلیه، پزشک انجام بیوپسی را تجویز میکند. در این شرایط اقدام به برداشتن یک نمونه کوچک از بافت کلیه و بررسی آن زیر میکروسکوپ میکنند. تجویز این راهکار تشخیصی در صورت مشکوک شدن پزشک به تودههای سرطانی یا عفونتهای پیچیده انجام میشود. بررسی دقیقتر کلیه و شناسایی هرگونه تغییرات سلولی و بافتی با این راهکار تشخیصی فراهم است.
راهکارهای پیشگیری از کیست کلیه
این عارضه به طور معمول خودبهخود و بدون علت ایجاد میشود؛ اما با رعایت برخی نکات میتوانید احتمال بروز یا رشد آن در کلیهها را کاهش دهید:
آب کافی بنوشید
طبق تحقیقات انجام شده عامل ایجاد بسیاری از بیماریها مصرف نکردن اندازه آب در طی روز است. مصرف مناسب آب در طول روز برای بزرگسالان باید حدود ۸ لیوان باشد. بدین ترتیب باعث بهبود عملکرد کلیه و دفع مواد زائد خواهد شد.
داشتن رژیم سالم و کم نمک
گوشتهای فرآوری شده، چربیهای اشباع و کاهش مصرف نمک باعث کاهش فشارخون میشود. همین امر نیز به حفظ سلامت کلیهها کمک بسیاری خواهد کرد. افزایش مصرف میوهها، سبزیجات و غلات کامل از دیگر راهکارهای موثر در رژیم غذایی سالم و سلامت کلیهها هستند.
کنترل فشارخون و قند خون
عوامل اصلی در آسیب به کلیهها فشارخون بالا و دیابت است. به همین دلیل با کنترل منظم این دو مولفه از ایجاد کیست کلیه و رشد آن جلوگیری خواهید کرد.
عدم استعمال دخانیات و مصرف الکل
مصرف الکل و کشیدن سیگار مواد سمی زیادی را وارد بدن میکند. همین امر باعث تضعیف عملکرد کلیهها میشود. با ترک این مواد سمی باعث حفظ سلامت کلیهها و جلوگیری از کیست کلیه خواهید شد.
فعالیتهای بدنی منظم
انجام ورزشهای سبک، منظم و مستمر مثل پیادهروی یا شنا در این امر بسیار مهم و کاربردی عمل میکند. بهبود جریان خون در کلیهها و تثبیت فشارخون از پیامدهای مثبت این راهکار خواهد بود.
چکاپهای دورهای کلیهها
انجام چکاپهای دورهای برای افراد بالای ۵۰ سال و یا کسانی که دارای سابقه خانوادگی بیماریهای کلیوی هستند، امری مهم و ضروری است. برای این منظور بهتر است حداقل سالی یک بار سونوگرافی ساده و سونوگرافی داپلر کلیه برای کنترل فشارخون انجام شود.
مصرف دارو مطابق با تجویز پزشک
بسیاری از داروها ممکن است کلیهها را تحت فشار قرار دهند. به همین دلیل از مصرف خودسرانه مسکنها یا داروهای ضدالتهابی بدون تجویز پزشک اکیدا خودداری کنید.
راهکارهای درمان کیست کلیه
روند درمان بسته به نوع، اندازه و علائم ایجاد شده متفاوت خواهد بود. در اغلب اوقات کیستهای ساده و کوچک بدون خطر بوده و نیاز به درمان خاصی ندارند. فقط باید به صورت دورهای پیگیری شوند. این در حالیست که کیستهای بزرگ که با درد و عفونت همراه هستند، نیازمند راهکارهای درمانی متفاوتی خواهند بود. درعینحال روشهای درمان کیست کلیه شامل یکی از موارد زیر خواهد بود:
عدم نیاز به درمان با پیگیریهای دورهای
تحت این شرایط با توجه به کوچک بودن و نداشتن علامت، کیست نیاز به درمان خاصی ندارد؛ اما پزشک برای بررسی رشد یا تغییرات کیست بیمار را به تصویربرداریهای سونوگرافی یا سیتیاسکن ارجاع خواهد داد. چنانچه با مشاهده جواب تصویربرداری با افزایش اندازه یا ایجاد علائم در بیمار همراه بود، نیازمند راهکارهای درمان است که در ادامه به آن میپردازیم.
درمان دارویی برای علائم خفیف
در مراحل اولیه و رشد کمتر کیست، بیمار تجربه درد یا فشار را خواهد داشت. در این شرایط داروهای مسکن ملایم مثل استامینوفن یا ایپوپروفن توسط پزشک تجویز خواهد شد. ضمن اینکه در صورت داشتن علائم عفونت، آنتیبیوتیکها نیز به لیست داروهای تجویزی اضافه خواهد شد. لازم به ذکر است که بیماران دارای فشارخون بالا با مصرف داروهای مناسب و کنترل فشارخون خود، باعث کاهش عوارض بیماریهای کلیوی بهخصوص کیست کلیه خواهند شد.
تخلیه کیست تحت هدایت سونوگرافی
هنگامیکه کیست بزرگ و دردناک شده باشد، پزشک مجبور به استفاده از راهکارهای درمانی کم تهاجمی خواهد بود. در این شرایط پس از مشخص کردن محل کیست با سونوگرافی، پزشک با یک سوزن نازک مایع داخل کیست را تخلیه میکند. گاهی ممکن است پزشک ماده خاصی را برای جلوگیری از تشکیل مجدد کیست کلیه تزریق خواهد کرد. این روش کم تهاجمی نیاز به بستری ندارد و بیمار در کلینیک یا بیمارستان تحتنظر پزشک معالج خود قادر به تخلیه کیست است.
جراحی لاپاراسکوپی
در صورت وخامت حال بیمار با درد شدید، فشار بر بافت اطراف کلیه یا شک پزشک به ضایعه غیرطبیعی جراحی بهترین راهکار است. در این شرایط پزشک ممکن است برای برداشتن کامل کیست از عمل لاپاراسکوپی استفاده کند. بدین ترتیب با ایجاد برشهای کوچک بر روی شکم بیمار، پزشک اقدام به حذف کیست کلیه میکند. تحت این شرایط با هدایت یک دوربین به نقطه مورد نظر، پزشک با اشراف کامل به کیست به کمک ابزار جراحی اقدام به خارج کردن و حذف کیست میکند. با توجه به برشهای کوچک در این روش بیمار دوره نقاهت کوتاهی را برای بهبود نیاز دارد.
درمان بیماریهای زمینهای
در بیماریهای کلیوی مثل پلیکیستیک که چند کیست در کلیه وجود دارد، روند درمان متفاوت خواهد بود. در این شرایط درمان با کنترل فشارخون، تغذیه سالم و جلوگیری از پیشرفت نارسایی کلیه انجام خواهد شد
و…
مراقبتهای لازم بعد از درمان کیست کلیه
به منظور جلوگیری از ایجاد و عود مجدد کیست کلیهها، بهتر است مراقبتها و پیگیریهای لازم را جدی بگیرید. این مراقبتها شامل مصرف داروهای تجویز شده، داشتن رژیم غذایی مناسب و مراجعه به پزشک برای انجام چکاپهای دورهای خواهد بود. مراجعه به پزشک و انجام آزمایشات مورد نظر جزو راهکارهای شناسایی زودهنگام هرگونه عود یا کیست کلیه ساده است. به همین دلیل نسبت به انجام این مورد دقت بالایی داشته باشید. ضمن اینکه ممکن است پزشک بیمار را به مصرف تغذیه خاص و سبک توصیه کند. با رعایت این مورد نیز با حفظ سلامت کلیهها به پیشگیری از رشد مجدد کیست کمک شایانی خواهید کرد.
انجام سونوگرافی داپلر کلیه در آوا سونو
با توجه به اینکه یکی از راهکارهای تشخیص کیست کلیه انجام سونوگرافی است، بهتر است آن را در مراکز معتبر شناخته شده توسط رادیولوژیست مجرب و متخصص انجام دهید. موسسه آوا سونو در جنوب پایتخت و در محله شهرری میتواند یکی از گزینههای انتخابی شما برای این تصویربرداری تشخیصی باشد. انجام سونوگرافی معمولی برای تشخیص وجود کیست و سونوگرافی داپلر در تشخیص فشارخون از جمله خدمات تصویربرداری این مرکز در این شرایط است. به منظور کسب اطلاعات بیشتر از خدمات مرکز، زمان فعالیت موسسه در ایام هفته و تعطیلی و رزرو نوبت میتوانید از طریق شمارههای تماس موسسه آوا سونو با کادر اجرایی در ارتباط باشید.
جمعبندی
کیست کلیه یکی از بیماریهای شایع کلیه در افراد بالای ۵۰ سال است. کیستهای ساده کلیه در بیشتر اوقات کمخطر بوده و هیچ علائمی ندارند. به همین دلیل بسیاری افراد از وجود این عارضه در بدن خود مطلع نیستند. در اغلب اوقات با تجویز سونوگرافی برای موارد دیگر، پزشک قادر به تشخیص این عارضه است. از آنجا که این کیستها هیچ علائمی ندارند، در صورت بزرگ شدن یا عفونت بیمار را از وجود خود آگاه میکنند. تحت این شرایط بیمار درد پهلو، تب و حتی خون در ادرار را تجربه خواهد کرد. با ایجاد این علائم پزشک برای تشخیص درستتر و ارائه راهکار درمانی بهتر، بیمار را به سونوگرافی، سیتیاسکن یا امآرآی ارجاع خواهد داد. درمان کیستهای ساده کلیه بیشتر با روند پیگیری منظم، کنترل فشارخون، قند خون، نوشیدن آب کافی و پیروی از سبک سالم تغذیه میسرخواهد شد.
سوالات متداول
کیست کلیه در اغلب موارد خوش خیم و بی خطر بوده و علائم به خصوصی ایجاد نمیکند؛ اما در صورتی که اندازه آن از حد معمول بزرگتر شود یا عفونت کند به بافت های اطراف فشار وارد خواهد کرد. در این هنگام عملکرد کلیه را مختل کرده و نیازمند پیگیری پزشکی است.
کیست کلیه در اغلب موارد علائم خاصی ایجاد نمیکند؛ اما اگر بزرگ شود به صورت درد پهلو یا پشت، احساسا فشار در شکم، تکرر ادرار، تب و… خود را نشان میدهد، در این صورت میتوان گفت کسیت کلیه به مرز خطر رسیده است.
تشخیص این عارضه معمولا به واسطه سونوگرافی کلیه که روشی بدون درد و غیر تهاجمی است انجام میشود.