یکی از راهکارهای درمانی برای بررسی رحم و اجزای داخلی آن، استفاده از روش هیستروسکوپی است. با مشاهده شرایط در این روش جراح میتواند نسبت به تشخیص و درمان مشکلات رحم و خونریزیهای غیرطبیعی آن به جمع بندی درست درمانی برسد. در برخی موارد همزمان با انجام هیستروسکوپی یا همان سونوهیستروگرافی و بررسی وضعیت رحم، در صورت نیاز پزشک اقدامات درمانی را نیز انجام میدهد. از این روش نوین تشخیص به منظور بارداری، تشخیص علت نازایی و بررسی شرایط رحم استفاده میشود. از آنجا که این روش تصویربرداری پزشکی یک روش تهاجمی محسوب میشود، رعایت مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی در روند بهبود سریعتر و کاهش عوارض آن امری مهم و ضروری خواهد بود. در ادامه این مقاله از آوا سونو، مرکز سونوگرافی در شهرری به بررسی این راهکار تشخیص و مزایا و معایب این روش درمانی خواهیم پرداخت.
هیستروسکوپی چیست؟
برای آگاهی آن دسته از کاربرانی که نسبت به این روش تشخیص بیماریهای رحم اطلاعات چندانی ندارند، لازم است به ارائه برخی توضیحات در این زمینه بپردازیم. هیستروسکوپی یک روش تشخیص درمانی است که به پزشک این امکان را میدهد که با انجام تصویربرداری از داخل رحم، به تشخیص و درمان بیماریهای این بخش بپردازد. در این روش کم تهاجمی از ابزار هیستروسکوپ که یک لوله نازک است و در انتهای آن دوربین قرار دارد، برای مشاهده رحم و اجزای آن استفاده میشود. در این تصویربرداری تشخیصی پزشک با حرکت این ابزار به داخل واژن و سپس رحم، به بررسی دهانه رحم و اجزای داخلی آن میپردازد. برای انجام این عمل سرپایی بیمار بیحسی موضعی یا بیهوشی عمومی را دریافت خواهد کرد. بدین ترتیب بیمار نیاز به بستری شدن قبل از عمل نداشته و بعد از عمل نیز با دستورات پزشک در مورد مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی نهایتا چند ساعت تا یک روز در شرایط عادی ترخیص خواهد شد.
مدت زمان انجام این روش تصویربرداری تشخیصی درمانی چقدر خواهد بود؟
بسته به نوع تصویربرداری، شرایط بیمار، استفاده از بیهوشی یا بیحسی موضعی تایم این عمل هیستروسکوپی متفاوت خواهد بود. انجام این روش تصویربرداری بین ۵ تا ۱۰ دقیقه در شرایط معمول و در موارد حساستر نهایتاً تا ۳۰ دقیقه طول میکشد. کار تشخیص و درمان بیماریهایی مثل خونریزیهای غیرطبیعی واژن، اختلاف باروری و به طور کلی شناسایی بینظمیهای ساختاری رحم با انجام این روش فراهم است. بدین ترتیب انجام مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی باعث تسریع در روند بهبودی بیمار خواهد شد. این عمل سرپایی و بدون هیچگونه بریدگی و بخیه انجام میشود، اما با توجه به اینکه پزشک ممکن است همزمان با بررسی و شناسایی ناهنجاریها بدون آسیب به بافت اطراف اقدام به حذف این موارد کند، باید به مراقبتهای بعد از عمل توجه ویژهای شود.
در چه شرایطی پزشک تشخیص انجام هیستروسکوپی میدهد؟
به طور معمول از این راهکار تشخیصی برای بررسی شرایط بارداری و علت سقطجنین و درمان آن استفاده میشود. در برخی اوقات فیبرومها و پولیپهای رحم باعث بروز این مشکل هستند که با کمک هیستروسکوپی قابلتشخیص و درمان هستند. از دیگر دلایل استفاده از این راهکار تشخیصی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بررسی علائم یا مشکلاتی مثل پریودهای شدید و خونریزیهای غیرمعمول واژینال
- خونریزی پس از یائسگی و درد لگن
- قطر جنین مکرر و یا مشکلات در باردار شدن
- تشخیص ضخامت رحم
- برای نازایی و پیدا کردن علت سقطجنین
- درمان چسبندگی داخل رحم
- معاینه رحم و برداشت ضایعات غیرطبیعی
- برداشت فیبروم
بهترین زمان برای انجام عمل هیستروسکوپی
در صورتی که جزو افرادی دارای قاعدگی منظمی هستید، پزشک زمان این تصویربرداری تشخیصی را هفته بعد از قاعدگی و توقف خونریزی در نظر خواهد گرفت. چرا که بررسی داخل رحم در این تایم بهتر انجام میشود. خانمهای یائسه میتوانند از این راهکار تشخیصی برای بررسی مشکلات رحمی خود با تجویز پزشک در هر تایمی استفاده کرده و محدودیتی در زمان نخواهند داشت.
آیا انجام عمل هیستروسکوپی درد دارد؟
انجام این عمل بدون درد نخواهد بود و بسته به شرایط افراد شدت درد آن میتواند متفاوت باشد. به طوری که برخی از خانمها در طی انجام این عمل درد بسیار ضعیفی دارند. این در حالیست که این درد در برخی موارد شدیدتر خواهد بود؛ البته به دلیل بیحسی موضعی و یا بیهوشی عمومی بیمار دردی احساس نمیکند، اما اگر با انجام بیحسی موضعی در حین عمل دچار درد زیاد شدید، بلافاصله به پزشک یا پرستار اطلاع دهید. تحت این شرایط پزشک یا از دوز بیشتر بیحسی استفاده کرده یا روش بیهوشی عمومی را برای انجام این روش تشخیصی و برطرف کردن ناراحتیهای بیمار انتخاب میکند.
روال عمومی دوره نقاهت بعد عمل هیستروسکوپی و بهبود بیمار
در شرایط عمومی بیشتر خانمها بعد از انجام این عمل مشکل خاصی نداشته و میتوانند روز بعد روال عادی فعالیتهای روزانه خود را با احتیاط از سر بگیرند؛ البته بیمارانی که از بیهوشی عمومی برای انجام این تصویربرداری استفاده کردهاند، شاید مایل به سپری کردن چند روز استراحت بیشتر در منزل در طی دوره نقاهت بعد عمل هیستروسکوپی باشند. بعد از این عمل بیمار هیچگونه ممنوعیتی در خوردن و آشامیدن ندارد. برخی از افراد ممکن است تا چند روز گرفتگیهایی شبیه به پریود، مقداری لکه بینی و خونریزی را تجربه کنند. مشاهده هر یک از علائم در حد خفیف کاملا طبیعی بوده و هیچ جای نگرانی ندارد. با توجه به اینکه این عمل سرپایی انجام میشود، اغلب بعد از انجام عمل و بررسی فشارخون، نبض و تنفس بیمار و یادآوری مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی فرد ترخیص خواهد شد. در عین حال بسته به شرایط بیمار ممکن است ۱ تا ۵ روز بعد از بیمارستان ترخیص شود.
مراقبتهای لازم بعد از انجام عمل هیستروسکوپی
به منظور تسریع در روند بهبودی بعد از تصویربرداری هیستروسکوپی بهتر است مراقبتهای زیر انجام شود:
استراحت
بعد از انجام چنین عملی استراحت یک امر ضروری خواهد بود. بسته به شرایط بیمار پزشک ممکن است توصیه کند تا چند روز در منزل استراحت کند. ضمن اینکه از انجام فعالیتهای سنگین نیز باید خودداری شود.
داروهای ضددرد
از آنجا که بعد از انجام عمل برخی بیماران تجربه درد را خواهند داشت، پزشک از داروهای ضددرد برای رفع این مشکل استفاده میکند. به منظور کاهش درد بهتر است به دستورات مربوط به مصرف داروها طبق زمانبندی عمل کنید.
مراقبت با استفاده از تهویه مناسب
در صورتی که هیستروسکوپی با جراحی همراه باشد، ممکن است پزشک برای مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی بیمار را ملزم به استفاده از تهویه مناسب در منزل کند.
رژیم غذایی
به طور معمول بعد از انجام این تصویربرداری تشخیصی نیاز به رعایت رژیم غذایی خاصی وجود ندارد، مگر پزشک متناسب با شرایط بیمار توصیههای خاصی را برای مصرف مواد غذایی داشته باشد. به همین دلیل قبل از ترخیص حتما در مورد این مسئله از پزشک خود سوال کنید.
پیشگیری از عفونت
برای جلوگیری از عفونت بعد از عمل جراحی بهتر است تمامی دستورات پزشکی را رعایت کنید. شستشوی مناسب دستها، نگهداری منطقه عمل به صورت تمیز و خشک در کنار استفاده از داروهای ضدعفونی مطابق تجویز پزشک از جمله دستورالعملها برای مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی است.
پیگیری
متناسب با شرایط بیمار و نوع انجام عمل هیستروسکوپی ممکن است نیاز به پیگیریهای مراقبتی باشد. به همین دلیل روتین منظم مراجعه به پزشک را بعد از عمل انجام داده و در صورت هرگونه سوال یا نگرانی، حتما در مراجعات بعدی آن را با پزشک در میان بگذارید.
نکات مهم در مراقبت بعد از عمل هیستروسکوپی
به منظور بهبود کامل در دوره نقاهت بعد از عمل هیستروسکوپی تشخیصی، بهتر است بیمار به نکات زیر توجه داشته باشد:
- تا ۴۸ ساعت بعد از عمل از هر گونه فعالیت و ورزشهای سنگین پرهیز کنید.
- مصرف به موقع داروهای تجویز شده توسط پزشک را برای کاهش عوارض و بهبودی جدی بگیرید.
- مطابق نظر پزشک تا زمان تعیین شده از رانندگی کردن و مصرف نوشیدنیهای الکلی بپرهیزید.
- به مدت یک هفته بعد از عمل و تا زمانی که خونریزی به طور کامل قطع نشده، هیچگونه رابطه جنسی نداشته باشید.
دوره نقاهت بعد از عمل هیستروسکوپی
همانقدر که انجام این راهکار تشخیص در درمان موثر به شمار میرود، مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی در طی نقاهت نیز از اهمیت بالایی در بهبود سریعتر بیمار برخوردار است. به ویژه در مواردی که با درمان و جراحی همراه است. به طور معمول برای انجام این عمل بیمار باید چند ساعت یا نهایتاً یک شب را در بیمارستان سپری کند؛ البته در صورت تشخیص پزشک ممکن است این زمان به چند شب دیگر افزایش پیدا کند. از جمله نکاتی که باید بیمار در دوره نقاهت بعد عمل هیستروسکوپی رعایت کند، شامل موارد زیر خواهد بود:
استراحت فیزیکی
استراحت بعد از عمل نقش بسیار مهمی در ریکاوری و بازگشت قوای بدنی بیمار خواهد داشت. به همین دلیل بهتر است بعد از عمل از هرگونه فعالیت فیزیکی سنگین خودداری کنید.
استفاده از داروها
به منظور کاهش درد ناشی از انجام این عمل بهتر است بیمار داروهای تجویزی کاهنده درد و ضدالتهاب را به درستی مصرف کند.
محدودیت در فعالیتهای روزمره
بهتر است بیمار از انجام هرگونه فعالیت سنگین مثل بلندکردن و جابهجایی اشیا سنگین یا ورزشهای شدید خودداری کرده و به مرور به روتین روزمره خود بازگردد.
مراقبت از زخمها بعد از عمل تشخیصی درمانی هیستروسکوپی
درست است که در این روش به ظاهر هیچگونه بخیه و جای برش در بدن بیمار ایجاد نمیشود، اما به دلیل تهاجمی بودن این راهکار تشخیصی ممکن است در داخل رحم ایجاد زخم شود. علاوه بر این ممکن است پزشک همزمان با تصویربرداری اقدامات درمانی مثل جراحی انجام دهد که همین امر، مستلزم انجام مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی برای بهبود زخمها خواهد داشت. از جمله نکاتی که باید بعد از این عمل در این شرایط به آن پرداخته شود، شامل موارد زیر است:
تعویض باندها
طبق دستورات پزشک باید باندها و دستگاههای پوششی در ناحیه جراحی با دقت تعویض شود. با رعایت این نکته زخمها تمیز و خشک نگه داشته شده و باعث تسریع در روند بهبودی آنها خواهد شد.
رعایت بهداشت در محل
با توجه به ایجاد زخم در این ناحیه به منظور رعایت بهداشت باید محل عمل را با دقت با آب و صابون شستشو دهید. به هیچ عنوان از مواد شیمیایی برای این منظور استفاده نکنید.
استفاده از آنتیبیوتیک
چنانچه پزشک آنتیبیوتیک را برای بهبود زخمها و جلوگیری از عفونت تجویز کرده، حتما در مصرف آن مطابق با زمانبندی دقت کنید.
کنترل خونریزی
خونریزی کم آن هم در دوران اولیه در چنین جراحی کاملا طبیعی است؛ اما باید به این مسئله نظارت داشت و در صورت تشدید خونریزی حتما پزشک خود را در جریان بگذارید.
استفاده از کمپرس سرد یا گرم
متناسب با شرایط ممکن است پزشک بیمار را ملزم به استفاده از کمپرس یخ یا دستگاههای گرمایی برای کاهش درد و التهاب در این ناحیه جراحی کند.
محدودیت در فعالیت
با توجه به ایجاد زخمها در این روش تشخیصی درمانی، بهتر است برای تسریع در روند بهبودی از انجام فعالیتهای سنگین و خسته کننده بپرهیزید.
تغذیه در دوران نقاهت بعد از عمل هیستروسکوپی
درست است که در اغلب موارد نیاز به تغذیه خاص بعد از انجام این عمل وجود ندارد، اما با استفاده از مواد تغذیهای که در ادامه به آن خواهیم پرداخت با انجام مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی بیمار زودتر به روتین روزمره خود باز میگردد. به خصوص در مواردی که همزمان با این تصویربرداری تشخیصی درمان و جراحی نیز انجام شده باشد:
مصرف مایعات
با مصرف کافی مایعات مثل آب، چای، آبمیوه و سوپ بیمار میتواند از دی هیدراته شدن بدن بعد از عمل هیستروسکوپی جلوگیری کند.
مصرف مواد غذایی دارای فیبر
میوهها، سبزیجات و مواد غذایی که بیمار بعد از عمل مصرف میکند به روند بهبودی کمک خواهد کرد. با مصرف مواد غذایی که حاوی فیبر هستند، بیمار در دوران نقاهت بعد عمل هیستروسکوپی مشکل گوارشی نخواهد داشت.
مصرف پروتئینها
یکی از مواردی که باعث بهبود و بازسازی بافتهای بدن میشود، با استفاده از مصرف پروتئینها حاصل میشود. به همین دلیل مصرف مواد پروتئینی مثل گوشت، مرغ، ماهی، لبنیات و حبوبات را به عنوان مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی جدی بگیرید.
اجتناب از مواد غذایی مضر
از مصرف هرگونه مواد غذایی چرب، نمکی و تند در دوره نقاهت بعد عمل جلوگیری کرده و با مصرف مواد غذایی سبک، مانع از عوارض گوارشی و التهابی شوید.
مصرف ویتامینها و مکملها
با مصرف مواد غذایی حاوی ویتامینها و مواد معدنی اساسی مثل ویتامین c، آهن، کلسیم و ویتامین D باعث تسریع در روند بهبود بدن خود خواهید شد. در صورت مصرف داروهای مکمل و ویتامینها قبل از عمل، برای مصرف مجدد آن حتماً باید با پزشک خود مشورت کنید.
و…
دوره نقاهت بعد عمل هیستروسکوپی چقدر طول میکشد؟
بسته به شرایط بیمار، نوع و جزئیات عمل هیستروسکوپی دوره نقاهت بعد عمل متفاوت خواهد بود؛ اما به طور کلی بیمار نهایتا برای چند روز تا چند هفته در بیمارستان بستری و سپس با دستورات پزشکی در مورد مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی از بیمارستان ترخیص خواهد شد. دوران نقاهت بعد از عمل در منزل نیز بسته به شرایط بیمار متفاوت خواهد بود. برخی از خانمها بعد از یک تا دو روز استراحت در منزل کمکم قادر به انجام فعالیتهای سبک روزمره خود هستند. در عین حال بهتر است برای انجام سایر فعالیتهای روزمره حداقل یک تا دو هفته به خود استراحت دهید. از جمله مواردی که برای بازگشت به فعالیتهای بعد از عمل هیستروسکوپی لازم است، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بعد از یک تا دو روز استراحت میتوانید فعالیتهای سبک مثل پیادهروی یا کارهای خانه را بدون هیچگونه فشار یا فعالیت سنگین انجام دهید.
- برای جلوگیری از بروز عفونت یا آسیب به ناحیه تحت عمل، بهتر است دو تا چهار هفته بعد از عمل هیستروسکوپی رابطه جنسی نداشته باشید.
- انجام ورزشهای سنگین مثل دویدن، ورزشهای هوازی یا تمرینات قدرتی را حداقل به دو هفته بعد از عمل موکول کنید. چرا که هرگونه فعالیت سنگین با فشار به ناحیه تحت درمان باعث خونریزی یا آسیب میشود.
- بسته به شرایط کاری بیمار و وضعیت عمومی او بعد از چند روز استراحت، میتواند فعالیت خود را در محل کار آغاز کند؛ اما اگر در مشاغلی مشغول به کار هستید که نیاز به فعالیتهای سنگین دارد، متناسب با نظر پزشک باید زمان بازگشت به کار تعیین شود.
نحوه خوابیدن بعد از عمل هیستروسکوپی
یکی از موارد مهم در مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی نحوه خوابیدن صحیح و مناسب بیمار است که در بهبود سریعتر محل عمل نقش مهم و بسزایی دارد.
- در روزهای اولیه بعد از عمل بهتر است به صورت طاقباز بخوابید. برای اینکه سر در این شرایط در حالت درستی قرار گرفته و تنفسی راحت داشته باشید، بهتر است از یک بالش در پشت سر استفاده شود.
- به منظور پشتیبانی بهتر از بدن و فشار کمتر به محل عمل، میتوانید یک بالش را زیر زانوهای خود قرار دهید.
- با توجه به اینکه خوابیدن روی شکم باعث فشار زیاد به ناحیه شکم و رحم شده و باعث عوارضی مثل درد و خونریزی میشود، از این حالت خوابیدن به عنوان یکی از نکات مهم در مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی خودداری کنید.
- در ادامه و بعد از بهبود نسبی میتوانید حالت خوابیدن طاقباز را به خوابیدن به طرف پهلوی راست یا چپ تغییر دهید؛ اما در این مورد نیز بهتر است طبق توصیه پزشک عمل کنید.
جمعبندی
با توجه به اینکه این نوع تصویربرداری تشخیصی ممکن است با راهکارهایی درمانی همزمان شود، برای بهبود و تسریع در روند درمان بیمار باید نکات مراقبتی بهداشتی را متناسب با دستورات پزشک انجام دهد. دوران نقاهت بعد عمل هیستروسکوپی با سپری کردن چند ساعت تا یک شب در شرایط عادی و موارد خاص تا چند روز و حتی چند هفته آغاز میشود. بیمار طبق دستورات پزشک ملزم به انجام مراقبتهای بعد از عمل هیستروسکوپی چه در بیمارستان و چه در منزل است. این موارد شامل استراحت، رعایت بهداشت محل عمل، مصرف داروهای مسکن و بعضا آنتیبیوتیکها، داشتن تغذیه مناسب، خودداری از انجام فعالیتهای سنگین و… است. با رعایت این نکات مراقبتی بیمار قادر است عوارض ناشی از این عمل مثل درد، خونریزی و عفونت را به حداقل برساند و باعث تسریع در روند بهبودی خود شود.