گرفتن عکس رنگی از مری و معده که با نام باریوم سوالو شناخته میشود، به کمک اشعه ایکس به مشکلات این ناحیه میپردازد. بدین ترتیب و با مشاهده این تصاویر سونوگرافی شکم پزشک قادر به شناسایی بسیاری از مشکلات و ناهنجاریهای سیستم گوارش خواهد بود. تجویز و انجام عکس رنگی باریوم سوالو مری زمانی صورت میگیرد که با انجام سایر روشهای پزشک قادر به تشخیص درستی از بیماریها و مشکلات دستگاه گوارش نرسیده باشد. حال اینکه باریوم سوالو چیست و چگونه عمل میکند؟ موضوعی است که در ادامه این مقاله از آوا سونو، یکی از مراکز سونوگرافی در شهرری قصد داریم به آن پرداخته و مطالب مفید و جامعی در این زمینه در اختیار کاربران قرار دهیم.
باریوم چیست؟
قبل از پرداختن به موضوع اصلی و عکس رنگی باریوم سوالو مری، بهتر است در مورد باریوم اطلاعات مختصر و مفیدی داشته باشید. باریوم به تنهایی یک فلز نرم و نقرهای رنگ است که در گروه عناصر قلیایی خاکی قرار دارد. این ماده در حالت طبیعی به شکل ترکیبات نامحلول یافته میشود. سولفات باریوم که یکی از ترکیبات این محلول به شمار میرود، به دلیل ویژگیهای خاص خود در علم پزشکی دارای کاربریهای متنوعی است. نمونه شناخته شده آن در پزشکی مربوط به استفاده از آن در تصویربرداریهای پزشکی به خصوص در مورد عکس رنگی باریوم سوالو مری و سیستم گوارش است. در این فرایند تصویربرداری از دستگاه گوارش، از این محلول به عنوان ماده حاجب استفاده میشود. از آنجا که سولفات باریوم قابلیت جذب پرتوهای اشعه ایکس را دارد، با به کارگیری این محلول در هنگام تصویربرداری باعث وضوح و دقت بیشتر عکس از ساختار و عملکرد دستگاه گوارش میشود.
باریوم سوالو چیست؟
باریوم سوالو که با نامهای بلع باریوم، ازوفاگوگرام و ازوفاگرام شناخته میشود نوعی تصویربرداری از دستگاه گوارش فوقانی به خصوص مری است. برای انجام این عکس رنگی باریوم سوالو مری، ماده حاجب سولفات باریوم توسط بیمار بلعیده میشود. بدین ترتیب با پوشش این محلول در مری، معده و قسمت اول روده کوچک در هنگام تصویربرداری این نقاط قابل مشاهده تر هستند. تجویز این نوع تصویربرداری از دستگاه گوارش به منظور تشخیص وجود هرگونه التهاب، زخم، انسداد، فتق هیاتل، تومورهای سرطانی و غیرسرطانی، رفلاکس معده به مری، اختلالات ماهیچهای که سبب اختلال در بلع یا اسپاسم میشود و هرگونه ناهنجاری در این نقاط بدن توسط پزشک انجام میشود. بدین ترتیب و با گرفتن عکس رنگی باریوم سوالو مری هر نوع بیماری مرتبط با دستگاه گوارش راحتتر قابل تشخیص خواهد بود.
کاربرد رادیوگرافی باریوم سوالو
تجویز این تصویربرداری برای افرادی که دارای علائمی مثل دل درد، رفلاکس، حالت تهوع، استفراغ و مشکل در خوردن، نوشیدن یا بلعیدن هستند توسط پزشک متخصص انجام میشود. بدین ترتیب و با گرفتن عکس رنگی باریوم سوالو مری برخی از اختلالات و بیماریهای مرسوم دستگاه گوارش مثل زخمها، تومورها، التهابهای مری، معده و اثنیعشر، فتق هیاتال، جای زخمها، انسدادها، ناهنجاریهای دیواره عضلانی دستگاه گوارش، مشکلات آناتومیک مثل چرخش نامناسب روده که با نام پیچخوردگی روده در کودکان شناخته میشود با گرفتن عکس رنگی باریوم سوالو مری تا درصد بالایی قابل تشخیص خواهد بود.
چرا از باریوم سوالو برای عکسبرداری استفاده میشود؟
باریوم یک ماده خشک سفید و گچ مانند است که برای مصرف باید با آب مخلوط و به یک نوشیدنی غلیظ تبدیل شود. این محلول که قدرت جذب اشعه ایکس را دارد، با نوشیدن آن توسط بیمار اندامهای دستگاه گوارش فوقانی را پوشش میدهد. با پوشش داخلی دیواره دستگاه گوارش توسط این ماده حاجب عملکرد، اندازه و شکل اندامها آن در هنگام گرفتن عکس رنگی باریوم سوالو مری با اشعه ایکس قابل مشاهده است. با این راهکار در مقایسه با تصویربرداریهای استاندارد اشعه ایکس، وضوح بیشتری از شرایط دستگاه گوارش قابل مشاهده خواهد بود. در برخی اوقات ممکن است پزشک رادیولوژیست علاوه بر باریوم از یک نوشیدنی، پودر یا قرص گازدار به صورت همزمان استفاده کند. بدین ترتیب در هنگام گرفتن عکس رنگی باریوم سوالو مری این هوا روی اشعه ایکس سیاه نشان داده شده و در تضاد با تصویر سفید باریوم است. بدین ترتیب پزشک تصاویری به مراتب واضحتر از دیوارههای داخلی مری، معده و اثنیعشر را دریافت خواهد کرد.
آمادگی رادیوگرافی عکس رنگی از مری، معده و اثنیعشر
به منظور انجام درست این تست تشخیصی، بیمار ملزم به رعایت برخی موارد برای آمادگی لازم این نوع تصویربرداری است:
- از آنجا که این نوع عکس رنگی باریوم سوالو مری به منظور تشخیص هرگونه عارضه و مشکل در دستگاه گوارش انجام میشود، بهتر است از حدود ۸ ساعت قبل از خوردن و آشامیدن پرهیز کنید.
- چنانچه باردار هستید یا احتمال بارداری را میدهید، حتماً قبل از انجام این نوع رادیوگرافی آن را با پزشک رادیولوژیست در میان بگذارید.
- در صورت هرگونه حساسیت به دارو، لاتکس، نوارچسب یا داروهای بیهوشی اعم از موضعی و عمومی قبل از برنامهریزی و اخذ نوبت برای عکس رنگی باریوم سوالو مری پزشک خود را در جریان بگذارید.
- اطلاع از سابقه پزشکی و مصرف داروهایی که دارید، از دیگر موارد مهم آمادگی قبل از این نوع رادیوگرافی است. لازم به ذکر است که مصرف داروهای بدون نسخه و حتی مکملهای گیاهی نیز جزو داروهای مصرفی است که لازم است قبل از انجام این تست پزشک از آن مطلع باشد. چرا که ممکن است قبل از تصویربرداری پزشک بیمار را از مصرف آنها تا بعد از انجام تست منع کند.
- در صورتی که اخیراً آزمایش باریوم سوالو یا هرگونه تصویربرداری از سیستم گوارش فوقانی را انجام دادهاید، باید به پزشک اطلاع دهید. چرا که ممکن است در هنگام گرفتن عکس رنگی باریوم سوالو مری، اشعه ایکس به خوبی قادر به ثبت تصاویر واضح از ناحیه پایین دستگاه گوارش نشود.
- حتماً در روز انجام تست لباس راحت و گشاد استفاده کنید. چرا که ممکن است مجبور به تعویض آن با لباسهای یکبار مصرف شوید.
- هرگونه دستورالعمل دیگری که پزشک متخصص یا رادیولوژیست برای آمادگی رادیوگرافی عکس رنگی از مری، معده و اثنیعشر توصیه میکند را حتماً انجام دهید.
نحوه انجام عکس رنگی باریوم سوالو مری
به منظور انجام رادیوگرافی عکس رنگی از مری، معده و اثنیعشر به عنوان اجزای مهم دستگاه گوارش باید فرایند زیر انجام شود:
- در گام نخست تکنیسین رادیولوژیست از بیمار میخواهد هرگونه لباس، جواهرات یا اشیایی که ممکن است مانع از انجام درست عکس رنگی باریوم سوالو مری شود را در بیاورد.
- در ادامه بیمار روی یک تخت متحرک دراز کشیده که فرد را از حالت افقی به حالت عمودی حرکت میدهد. در صورت لزوم ممکن است از بیمار خواسته شود تغییر موضع داده و به پهلو یا شکم دراز بکشد.
- در این مرحله شاید پزشک رادیولوژیست ابتدا از قفسه سینه و شکم عکسبرداری کرده و سپس از بیمار بخواهد نوشیدنی غلیظ و گچی باریوم را قورت دهد.
- همزمان با بلعیدن باریوم رادیولوژیست بسته به شرایط و با استفاده از اشعه ایکس یا فلوروسکوپی اقدام به گرفتن عکس کرده تا حرکت باریوم را از همان ابتدا از دهان و گلو مشاهده کند.
- به منظور وضوح بهتر عکس رنگی باریوم سوالو مری ممکن است در زمانهای خاص در طول انجام این تست، از بیمار خواسته شود تا نفس خود را حبس کند.
- در صورت لزوم علاوه بر نوشیدن محلول باریوم، ممکن است از بیمار خواسته شود تا یک قرص باریوم را نیز قورت دهد.
بدین ترتیب رادیولوژیست از شروع بلعیدن باریوم قادر به عکسبرداری از مسیر عبور این محلول از دهان تا مری خواهد بود. انجام این نوع رادیوگرافی عکس رنگی باریوم سوالو مری بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه زمان برده و بیمار باید در هنگام انجام این تست مطابق دستورات رادیولوژیست عمل کند.
انواع تست باریوم سوالو
انجام این تست که بیشتر برای دستگاه گوارش انجام میشود، شامل چهار دسته است:
Barium Swallow
از این نوع تست به منظور بررسی مری و گلو استفاده میشود. بیمار باید حداقل چهار ساعت قبل از انجام این رادیوگرافی ناشتا باشد. برای این نوع عکس رنگی باریوم سوالو مری، بیمار باید به صورت ایستاده محلول باریوم را بنوشد. سپس پزشک رادیولوژیست بسته به شرایط بیمار، اقدام به تصویربرداری از سیستم گوارش در موقعیتهای مختلف میکند. لازم به ذکر است مدت زمان انجام این نوع رادیوگرافی، نهایتاً ۳۰ دقیقه طول خواهد کشید.
Barium Meal
از این نوع رادیوگرافی به منظور تشخیص مشکلات مری و اثنیعشر استفاده میشود. مانند رادیوگرافی قبل بیمار باید حداقل از ۴ ساعت قبل ناشتا باشد. در برخی موارد این تست درست بعد از باریوم سوالو انجام شده و برای تسکین درد معده بیمار در این مرحله به او داروهای آرامبخش تزریق میشود. به منظور وسعت معده در این نوع عکس رنگی باریوم سوالو مری، رادیولوژیست از باریوم و گاز به صورت مخلوط استفاده میکند. بعد از خوردن این محلول ترکیبی بیمار روی تخت دراز کشیده تا در هنگام تصویربرداری بخشهای مختلف معده و اثنیعشر کاملا مشخص شوند. انجام این تصویربرداری نیز حدود ۲۰ دقیقه به طول میانجامد.
Barium Follow Through
از دیگر تستهای تشخیصی سیستم گوارش با استفاده از باریوم سوالو، به منظور بررسی مشکلات روده کوچک انجام میشود. برای انجام این نوع رادیوگرافی بیمار باید از ۱۲ ساعت قبل ناشتا باشد. در ابتدا از بیمار خواسته میشود که ۲ تا ۳ لیوان از باریوم را نوشیده و به سمت پهلوی راست بخوابد تا محلول باریوم سوالو از معده خالی شده و به روده بزرگ برسد. در حال انجام این تست عکسهای مختلفی از بیمار گرفته شده تا مسیر پر شده با باریوم توسط پزشک متخصص مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد. در حین انجام این عکس رنگی باریوم سوالو مری ممکن است پزشک برای به جریان انداختن باریوم، با دست فشار سطحی به معده بیمار وارد کند. مدت زمان انجام این رادیوگرافی بسته به شرایط بیمار بین ۲ تا ۴ ساعت به طول خواهد انجامد.
Barium Enema
این رادیوگرافی با باریوم سوالو به منظور بررسی وضعیت کولونها یا همان روده بزرگ انجام میشود. به همین دلیل برای انجام این تست باید رودههای بیمار کاملاً تخلیه باشد. برای انجام این نوع تصویربرداری بیمار به پهلو دراز کشیده و یک عدد تیوپ پلاستیکی که از بافت بسیار نرمی تشکیل شده وارد رکتوم میشود. در ادامه توسط بالن کوچکی که روی تیوب قرار دارد باد شده، تا باقیمانده باریوم در کولونها تخلیه و در جای خودش ثابت بماند. به کمک محلول و حرکت بیمار در موقعیتهای مختلف، این محلول در تمامی روده بزرگ پخش میشود. در ادامه برای انجام تصویربرداری بهتر هوا به داخل روده بزرگ پمپ میشود. مدت زمان انجام این نوع تصویربرداری به عنوان یکی از رادیوگرافیهای تشخیص مشکلاتت سیستم گوارش ۴۵ دقیقه به طول میانجامد.
مزایای استفاده از باریوم سوالو در تشخیص بیماریهای مری
انجام این نوع عکس رنگی باریوم سوالو مری در تشخیص بیماریهای سیستم گوارش، دارای مزیتهای زیر است:
روشی غیرتهاجمی
به عکس سایر روشهای تصویربرداری از دستگاه گوارش مثل آندوسکوپی، در این نوع رادیوگرافی نیاز به وارد کردن ابزار به داخل بدن بیمار و هرگونه برش و بخیه نخواهد بود.
دیدی جامع
در این روش رادیوگرافی تصاویر دقیقی از مری ارائه شده که به شناسایی ناهنجاریهای ساختاری این بخش از سیستم گوارشی و تشخیص درست عارضه توسط پزشک متخصص کمک میکند.
ارزیابی عملکردی
در کنار بررسی ساختار با انجام این نوع رادیوگرافی عکس رنگی باریوم سوالو مری، پزشک از عملکرد درست انتقال غذا به معده به عنوان یک وظیفه اصلی مری مطلع میشود.
تشخیص درست
این نوع از تصویربرداری دستگاه گوارش روشی نسبتا سریع و آسان است که در تشخیص ناهنجاریهای دستگاه گوارش فوقانی بسیار دقیق عمل میکند.
عوارض جانبی رادیوگرافی باریوم سوالو
در کنار مزیتهایی که این نوع عکس رنگی باریوم سوالو مری در تشخیص مشکلات و ناهنجاریهای دستگاه گوارشی دارد، نمیتوان عوارض و معایب آن را نادیده گرفت:
- با توجه به اینکه در این نوع عکسبرداری بیمار در معرض اشعه ایکس قرار میگیرد، با خطرات کمی همراه خواهد بود.
- این روش برای زنان باردار و افرادی که دارای آلرژی به باریوم هستند، گزینه مناسب نیست.
- از آنجا که در این نوع تصویربرداری بیمار مجبور به مصرف مایع باریوم است، تجربه ناراحت کننده را با محلول گچی خواهد داشت.
- این نوع رادیوگرافی عکس رنگی باریوم سوالو مری برای بیماران دارای مشکلات گوارشی مثل انسداد یا سوراخ شدن روده گزینه مناسبی نخواهد بود.
- یکی از عوارض جانبی شایع در این نوع تصویربرداری یبوست است. چرا که بیمار مجبور به مصرف محلول باریوم سوالو که ماده غلیظ و سنگین است خواهد بود. همین امر نیز باعث کند شدن حرکت طبیعی دستگاه گوارش میشود. به همین دلیل پزشکان به بیماران توصیه میکنند که بعد از انجام این نوع تست حتما با مصرف زیاد آب مانع از بروز این مشکل شوند.
- درست است که این راهکار در تشخیص ناهنجاریها و مشکلات دستگاه گوارش بسیار کارآمد است، اما در برخی موارد قادر به شناسایی جزئیات بسیار کوچک مثل تومورهای ریز نیست. به همین دلیل بیمار مجبور به انجام تستهای تشخیصی دیگر مثل آندوسکوپی خواهد بود.
- حالت تهوع ناشی از مصرف باریوم سوالو
- تاری دید موقتی که به علت تزریق آرامبخش معده است.
مراقبتهای لازم بعد از رادیوگرافی عکس رنگی باریوم سوالو مری
در کنار مواردی که بیمار قبل از انجام این تست تشخیصی انجام میدهد، باید برخی مراقبتهای لازم بعد از رادیوگرافی را نیز جدی بگیرد:
- بعد از انجام تصویربرداری از دستگاه گوارش بیمار میتواند به منزل برگشته و برنامه غذایی عادی و فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرد؛ البته اگر پزشک بیمار را ملزم به انجام برخی توصیههایی پزشکی نکرده باشد.
- به منظور جلوگیری از برخی عوارض که ناشی از انجام این نوع رادیوگرافی عکس رنگی باریوم سوالو مری و مصرف محلول باریوم است، بیمار باید یک و نیم تا دو لیتر آب بنوشد. این کار به منظور دفع باریوم و جلوگیری از یبوست بسیار مهم و کاربردی خواهد بود.
- علاوه بر این باید از غذاهای پر فیبر استفاده کرده تا به برگشت روند طبیعی معده کمک کند. در صورتی که این راهکار پاسخگو نبود، پزشک با تجویز یک ملین به روند دفع کامل باریوم کمک کرده و مانع از بروز برخی مشکلات مثل نفخ شکم، یبوست و سفت شدگی مدفوع میشود.
- با توجه به مصرف باریوم برای گرفتن عکس رنگی باریوم سوالو مری، ممکن است مدفوع شما سفید رنگ شود. نگران نباشید این مسئله تا زمانی که تمام باریوم از بدن دفع شود و بدن به حالت طبیعی خود برگردد ادامه دارد.
آیا انجام این نوع رادیوگرافی برای همه افراد مناسب است؟
استفاده از این راهکار تشخیصی به عنوان یک روش ایمن و غیرتهاجمی برای بسیاری افراد مناسب است. در عین حال مواردی وجود دارد که باید در استفاده از این نوع تصویربرداری احتیاط شود. از جمله بیمارانی که نمیتوانند این نوع رادیوگرافی عکس رنگی باریوم سوالو مری را برای فرآیند تشخیص بیماری انجام دهند، شامل گزینههای زیر خواهد بود:
بیماران دارای حساسیت به باریوم یا مواد حاجب
در برخی موارد ممکن است بیمار نسبت به باریوم یا ترکیبات آن دچار حساسیت باشد. در صورتی که بیمار به هرگونه مواد حاجب حساسیت دارد، حتماً باید قبل از انجام رادیوگرافی به پزشک اطلاع داده تا از راهکارهای جایگزین برای تصویربرداری از دستگاه گوارش استفاده کند.
انسداد روده یا مری
افرادی که دارای بیماریهای انسداد شدید یا کامل در رودهها هستند، به دلیل عدم دفع درست باریوم با ممانعت در انجام این نوع رادیوگرافی عکس رنگی باریوم سوالو مری روبرو خواهند بود. چرا که به دلیل عدم دفع مناسب، باریوم در بدن تجمع پیدا کرده و مشکلات جدی برای بیمار ایجاد خواهد کرد. به همین دلیل پزشک باید با دقت وضعیت بیمار را ارزیابی و مانع از عوارض جدی برای او شود.
سابقه جراحی گوارشی
در صورتی که بیمار اخیرا تحت عمل جراحی دستگاه گوارش قرار گرفته، باید بااحتیاط از این نوع رادیوگرافی عکس رنگی باریوم سوالو مری استفاده کند. چرا که ممکن است باریوم باعث بروز عوارض یا اختلال در بهبود زخمهای جراحی شود.
بارداری
با توجه به اینکه در معرض اشعه ایکس قرار گرفتن مادران باردار ممکن است به سلامت جنین و ایجاد نقایص مادرزادی منجر شود، باید خطرات و فواید این روش متناسب با شرایط بیمار توسط پزشک مورد بررسی دقیق قرار گیرد. ضمن اینکه بلع باریوم نیز ممکن است برای مادران باردار خطر داشته باشد، مگر در مواقع ضروری
با توجه به حساسیت بالای این نوع عکس رنگی باریوم سوالو مری در صورت وجود هرگونه سابقه بیماری یا داروهای مصرفی، حتما پزشک را در جریان گذاشته تا از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری شود.
هزینه عکس رنگی از مری
هزینه این نوع تصویربرداری بسته به عوامل مختلف میتواند متفاوت باشد. اطلاع از این شرایط شما را در انتخاب مرکز مورد نظر تصویربرداری راهنمایی خواهد کرد:
نوع بیمارستان یا مرکز تصویربرداری
بسته به اینکه بیمار برای انجام این نوع رادیوگرافی عکس رنگی باریوم سوالو مری مرکز دولتی و بیمارستانها یا مراکز خصوصی را انتخاب کند، هزینه آن متفاوت خواهد بود. مسلما انتخاب مرکزی که به دستگاهها و تجهیزات پیشرفته دیجیتال و مدرن مجهز است، با هزینه بیشتری برای انجام تصویربرداری همراه خواهد بود.
نوع تست و پیچیدگیهای آن
انجام این نوع رادیوگرافی با باریوم نسبت به سایر گزینههای تصویربرداری متفاوت است. هر چقدر انجام رادیوگرافی عکس رنگی باریوم سوالو مری نیاز به تزریق ماده حاجب، زمان طولانیتر یا هدایت جراحی داشته باشد با نرخ بالاتری همراه خواهد بود.
پوشش درمانی و استفاده از خدمات بیمه
انجام این نوع رادیوگرافی با پوشش بخشی از هزینهها توسط بیمهها، با هزینه کمتری برای بیماران همراه خواهد بود. ضمن اینکه برخی از بیمههای طرف قرارداد با پوشش بیشتر نرخهای درمانی، باعث تعدیل در هزینههای چنین تصویربردارهایی میشوند؛ اما بیمارانی که تحت پوشش بیمه نیستند، برای انجام تصویربرداری مری مجبور به پرداخت کل هزینهها خواهند بود که مسلما مبلغ قابل توجهی است. تحت این شرایط مراجعه به مراکز دولتی و خیریهها با هزینه متعارفتری برای این بیماران همراه خواهد بود.
موقعیت جغرافیایی
هزینه انجام این نوع رادیوگرافی عکس رنگی باریوم سوالو مری در شهرهای بزرگ و مراکز تخصصیتر، به نسبت مناطق کوچکتر جغرافیایی با نرخ بیشتری همراه خواهد بود.
نوع و تعداد تصاویر گرفته شده
بسته به اینکه مطابق با تجویز پزشک متخصص نیاز به چه تعداد تصاویر از سیستم گوارش و مری وجود داشته باشد، از دیگر مؤلفههای تعیین قیمت نهایی هزینه عکس رنگی از مری است.
جمعبندی
استفاده از رادیوگرافی غیرتهاجمی و ایمن عکس رنگی باریوم سوالو مری به منظور بررسی و تشخیص مشکلات و ناهنجاریهای سیستم گوارشی، بسیار کارآمد عمل میکند. در این روش بعد از آمادگی لازم بیمار از محلول سولفات باریوم به عنوان ماده حاجب در تصویربرداری با اشعه ایکس استفاده میکند. به کمک این محلول که توسط بیمار بلعیده میشود، پزشک رادیولوژیست قادر به وضوح بیشتر تصاویر برای تشخیص ناهنجاریها، زخمها، انسدادها و حتی تومورها خواهد بود. این محلول بدون جذب توسط دستگاه گوارش بعد از تصویربرداری و انجام برخی موارد مراقبتی، از طریق مدفوع دفع خواهد شد؛ اما در برخی موارد ممکن است باعث یبوست یا تغییر رنگ در مدفوع آن هم به صورت موقتی شود که با انجام دستورات پزشک در زمانی کوتاه برطرف خواهد شد. به جز برخی افراد که دارای شرایط خاص مثل حساسیت به مواد حاجب، بیماران دارای انسداد روده یا مری، بیماران باسابقه جراحی دستگاه گوارش و زنان باردار همه افراد میتوانند از این نوع تصویربرداری تشخیصی ناهنجاریهای مری استفاده کنند.