بافت فیبروگلاندولار در پستان و تاثیرات آن بر سلامت زنان

یکی از اجزای اصلی و مهم در آناتومی پستان زنان بافت فیبروگلاندولار است. این بافت در ساخت پستان زنان و عملکردهای زیستی این اندام نقش مهم و کلیدی دارد. عناصر غده‌ای و فیبری در کنار بافت چربی فرم و عملکرد کلی پستان را شکل می‌دهند. این بافت در فرایندهای مثل تولید شیر، پاسخ به تغییرات هورمونی و حمایت ساختاری نقش دارد. بسته به عوامل ژنتیکی، هورمونی و سبک زندگی افراد میزان حضور این بافت در بدن افراد مختلف متفاوت خواهد بود. هر چقدر میزان بافت فیبروگلاندولار در مقایسه بافت چربی بیشتر باشد، تراکم پستان بالاتر خواهد رفت. به همین دلیل وجود این بافت نقش مهمی در زیباشناسی پستان دارد و سنجش این مولفه کلیدی معمولا به کمک ماموگرافی انجام می‌شود. در ادامه این مقاله از آوا سونو، یکی از موسسات سونوگرافی در شهرری به بررسی این بافت و عملکرد آن در پستان اشاره خواهیم کرد.

بافت فیبروگلاندولار چیست؟

بافت فیبروگلاندولار یکی از اجزای اصلی پستان است. این بافت در عملکرد، ساختار، پاسخ به تغییرات هورمونی و فرم دهی سینه نقش مهمی و کاربردی ایفا می‌کند. این بافت شامل سه بخش است:

بافت چربی

همان‌طور که از نام آن پیداست، شامل بافتی چرب و نرم است که حجم قابل توجهی از سینه را تشکیل می‌دهد. این بافت در تنظیم دمای بدن، ذخیره انرژی و محافظت از اندام‌ها نقش مهمی ایفا می‌کند.

بافت غددی

این بافت شامل غدد شیری و مجاری مربوطه است. فرایند تولید و انتقال شیر به نوک سینه جزو مسئولیت‌های تحریف شده این بافت است. به همین دلیل این بافت در ارتباط مستقیم با تغذیه نوزاد در دوران شیردهی است.

بافت فیبروزی

این بافت به عنوان بافت پیوندی حکم پشتیبان و حامی بافت غددی را در پستان ایفا می‌کند. بدین ترتیب با فراهم آوردن ساختار و ساپورت بافت غددی، نقش استحکام و حمایتی را در پستان ایفا می‌کند. این بافت به پستان کمک می‌کند که در جای خود ثابت مانده و به آن شکل و سفتی می‌دهد.

چطور بافت فیبروگلاندولار با گذشت زمان تغییر می‌کند؟

به طور معمول و تحت تاثیر مجموعه‌ای از عوامل زیستی، هورمونی، ژنتیکی و محیطی تراکم و بافت پستان در طول زمان و شرایط افراد تغییر می‌کند. در ادامه با معرفی این عوامل، شما را در شناخت بهتر ویژگی‌های فیزیولوژیکی پستان یاری خواهیم کرد:

سن

از مهم‌ترین فاکتورها در تغییر بافت فیبروگلاندولار با گذر زمان و افزایش سن افراد رخ می‌دهد. این مولفه برای بانوان پس از یائسگی با افزایش بافت چربی و کاهش تراکم بافتی فیبروگلاندولارهمراه است.

وضعیت هورمونی

هورمون‌های استروژن و پروژسترون عامل کلیدی در تنظیم تراکم بافت پستان هستند. بدین ترتیب شاهد تراکم این بافت در دوران قاعدگی، بارداری و شیردهی هستیم. بانوانی که داروهای هورمونی مثل قرص‌های ضد بارداری و یا درمان‌های جایگزین هورمونی در یائسگی استفاده می‌کنند، باعث افزایش تراکم این بافت می‌شوند.

بارداری و شیردهی

با توجه به گسترش طبیعی بافت غده‌ای در دوران بارداری برای آمادگی تولید شیر، شاهد افزایش تراکم موقتی در بافت فیبروگلاندولار هستیم. بدین ترتیب بعد از اتمام دوران شیردهی بافت چربی جایگزین بافت غده‌ای می‌شود.

ژنتیک

یکی از عوامل مهم در میزان تراکم این بافت وراثت است. بدین ترتیب اگر مادر یا خواهر فرد از پستان‌های متراکمی برخوردار باشند، احتمال افزایش بافت فیبروگلاندولار در فرد نیز افزایش پیدا می‌کند.

شاخص توده بدنی

به عکس تصور بسیاری افراد اغلب کسانی که وزن کمتر یا چربی بدنی پایین‌تری دارند، از تراکم پستان بیشتری برخوردار هستند. چرا که بافت چربی کمتری داشته، در نتیجه نسبت بافت فیبروگلاندولار بالاتری دارند.

اهمیت تراکم بافت فیبروگلاندولار

تراکم بافت پستان نشان از میزان حضور بافت فیبروگلاندولار نسبت به بافت چربی در پستان دارد. این مولفه به عنوان یک شاخص مهم در غربالگری و تشخیص بیماری‌های پستان به شمار می‌رود. افزایش این بافت نشان از پستان متراکم‌تر خواهد داشت. به چند دلیل مهم تراکم بافت پستان به ویژه در زمان انجام ماموگرافی غربالگری دارای اهمیت است:

• در ماموگرافی، تومورهای سرطانی درست مثل بافت فیبروگلاندولار با رنگ سفید قابل مشاهده هستند. همین امر باعث تشخیص دشوارتر این تومور و بافت سفید رنگ برای رادیولوژیست می‌شود.
• هر چقدر تراکم پستان بالاتر باشد باعث پنهان شدن توده‌ها، کیست‌ها و هرگونه تغییرات مشکوک می‌شود. به همین دلیل با کاهش تشخیص درست سرطان سینه همراه خواهد بود.
• مطابق تحقیقات انجام شده زنانی که دارای بافت فیبروگلاندولار متراکم در پستان هستند، در معرض خطر بالاتر ابتلا به سرطان قرار دارند. این آمار برای بانوان با این شرایط حتی بدون تشخیص و مشاهده توده صدق می‌کند.
• تراکم پستان یک چالش تشخیصی است. به همین دلیل از آن به عنوان یک فاکتور خطر مستقل یاد می‌کنند. در نتیجه بانوان بالای ۴۰ سال یا افراد دارای سابقه سرطان در سوابق خانوادگی، باید چکاپ و ارزیابی تراکم پستان را جدی بگیرند. چرا که نقش حیاتی در غربالگری و اقدامات پیشگیرانه دارد.
• دسته‌بندی تراکم بافت پستان

دسته‌بندی تراکم بافت پستان مطابق با سیستم

Breast Imaging-Reporting and Data System یا همان BI-RADS انجام شده است. این سیستم توسط سازمان رادیولوژی آمریکا برای کمک به تشخیص و گزارش دقیق‌تر بافت پستان معرفی شده است. مطابق با این سیستم تراکم بافت پستان شامل ۴ دسته بوده که هر یک ویژگی‌های خاص خود را در بر می‌گیرند:

Category A

این دسته به عنوان بافت پستان کاملا چرب شناخته می‌شوند. با داشتن بافت بسیار چرب، بافت فیبروگلاندولار در این موارد دارای تراکم کمتری است. به همین دلیل فرایند تشخیص توده‌ها و ناهنجاری‌ها در این نوع پستان به مراتب راحت‌تر خواهد بود. چرا که چربی در ماموگرافی با رنگ تیره مشخص شده و توده‌ها با رنگ روشن قابل مشاهده هستند.

Category B

در این دسته تراکم فیبروگلاندولار در پستان با بافت پراکنده قابل مشاهده است. چرا که بیشتر ساختار پستان دارای چربی است. بدین ترتیب ممکن است توده‌های کوچک بین نواحی متراکم پنهان شده باشند که روند تشخیص را مشکل می‌کند؛ اما در بیشتر موارد روند تشخیص این دسته آسان است.

Category C

این دسته به عنوان فیبروگلاندولار متراکم ناهمگن شناخته می‌شود. این بدین معناست که در پستان مقدار قابل توجهی از بافت فیبروگلاندولار هتروژن وجود دارد. به همین دلیل مناطق کوچکی از توده‌های سرطانی را پنهان می‌کند. بدین ترتیب نیاز به دقت بالا در زمان ماموگرافی و بررسی‌های تکمیلی وجود دارد.

Category D

آخرین سطح دسته‌بندی بافت پستان مربوط به فیبروگلاندولار بسیار متراکم است. در این شرایط تقریبا در تمام بافت پستان بافت فیبروگلاندولار ایجاد شده است. بدین ترتیب کار تشخیص ناهنجاری‌ها و توده‌های مشکوک در ماموگرافی تقریبا غیرممکن است. بانوانی که در این دسته قرار دارند، بیشتر در معرض خطر بالای ابتلا به سرطان سینه هستند. از این رو برای تشخیص درست باید از سایر روش‌های تصویربرداری مثل ام‌آرآی یا توموسنتز برای این دسته استفاده شود.

روش‌های تشخیص تراکم بافت فیبروگلاندولار

یکی از مولفه‌های تشخیص در غربالگری‌ها میزان تراکم بافت سینه است. این مولفه در بررسی سلامت پستان و شناسایی به موقع خطرات احتمالی سرطان، نقش مهم و حیاتی ایفا می‌کند. از جمله راهکارهای تشخیص توده یا ناهنجاری در پستان‌ها شامل موارد زیر است:

ماموگرافی

به طور معمول برای ارزیابی تراکم بافت پستان از ماموگرافی استفاده می‌شود. این روش به عنوان یک راهکار استاندارد در تشخیص و غربالگری پستان محسوب می‌شود. تصاویر ایجاد شده با این نوع تصویربرداری بافت چربی را به صورت تیره و بافت فیبروگلاندولار را به صورت روشن نمایان می‌کند. در صورتی که تراکم بافت بالا بوده و مانع از تشخیص دقیق در تصاویر ماموگرافی شود، پزشک از سایر راهکارهای تشخیصی استفاده خواهد کرد.

سونوگرافی پستان

استفاده از این نوع تصویربرداری به عنوان فرایند تکمیل کننده ماموگرافی تجویز می‌شود. در این روش با استفاده از امواج صوتی به بررسی دقیق‌تر نواحی مشکوک در پستان می‌پردازند. تجویز این نوع تصویربرداری تحت شرایطی که پستان‌ها دارای بافت متراکم باشند، انجام می‌شود.

MRI

این نوع تصویربرداری در مقایسه با روش‌های قبل از دقت بالایی در تشخیص برخوردار است. تصویربرداری با این روش به کمک امواج رادیویی و ایجاد میدان مغناطیسی تولید می‌شود. این روش به دلیل دقت بیشتر در تشخیص ضایعات برای بانوان با ریسک بالا تجویز می‌شود.

توموسنتز

این نوع تصویربرداری که با نام ماموگرافی سه‌بعدی شناخته می‌شود، نوع پیشرفته ماموگرافی سنتی است. در این روش با استفاده از تکنولوژی‌های پیشرفته تصاویر سه‌بعدی از پستان‌ها تولید می‌شود. بدین ترتیب پزشک با اشراف کامل به ساختار داخلی پستان قادر به شناسایی بهتر توده‌ها و تومورهای سرطانی در پستان‌های متراکم است.

بافت فیبروگلاندولار هتروژن چیست؟

این بافت نوعی از بافت گلاندولار سینه است که شامل ویژگی‌های خاصی است. ساختار پستان در این شرایط از بافت فیبروگلاندولار، دارای تراکم ناهمگن یا هتروژن است. به بیان ساده ساختار سینه در این نوع ترکیبی از بافت متراکم و چربی آن هم به صورت پراکنده است. این ساختار جزو موارد شایع در بانوان است. به طوری که حدود ۵۰ درصد از بانوان دارای این ساختار بافت گلاندولار هتروژن هستند. با توجه به ساختار خاص این پستان‌ها، تشخیص سرطان در مراحل اولیه با ماموگرافی دشوار است. به همین دلیل پزشک برای تشخیص دقیق‌تر سایر تصویربرداری‌ها را تجویز خواهد کرد. افراد دارای این ساختار در پستان با آمار بالای ابتلا به سرطان سینه روبرو هستند.

چگونه سلامت پستان خود را حفظ کنیم؟

بافت فیبروگلاندولار یکی از بخش‌های طبیعی در آناتومی پستان است. رعایت نکات مراقبتی تراکم این بافت، باعث حفظ سلامت پستان‌ها می‌شود. از جمله راهکارهای مراقبتی در این زمینه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

ماموگرافی و غربالگری منظم

خطر ابتلا به بسیاری از بیماری‌ها در سنین بالای ۴۰ سال افزایش پیدا می‌کند. سرطان پستان نیز یکی از این موارد شایع است. به همین دلیل بهتر است بانوان بالای ۴۰ سال و کسانی که علائم بروز این بیماری را دارند، غربالگری را به موقع انجام دهند. علاوه بر این زنانی که سابقه خانوادگی سرطان در بین اعضای خانواده درجه یک خود دارند، باید این غربالگری را به صورت منظم انجام دهند. ماموگرافی یکی از راهکارهای طلایی و استاندارد در تشخیص این معضل است. این مسئله برای افرادی که دارای بافت پستان با تراکم بالا نیستند، بسیار کاربردی و دقیق خواهد بود.

سبک زندگی سالم

داشتن رژیم غذایی سالم و دنبال کردن آن، ورزش منظم و اجتناب از مصرف بیش از حد الکل سبکی سالم در زندگی افراد ایجاد می‌کند. بدین ترتیب علاوه بر سلامت کلی بدن، خطر ابتلا به سرطان پستان را نیز کاهش خواهد داد.

اطلاع از سوابق خانوادگی

اطلاع از سابقه خانوادگی سرطان پستان نقش مهمی در تشخیص به موقع این بیماری ایفا می‌کند. علاوه بر این به پزشک کمک می‌کند با تشخیص درستی روند درمانی مناسبی را دنبال کند. بدین ترتیب با انجام غربالگری‌های منظم و اطلاع از تراکم و ساختار بافت فیبروگلاندولار می‌توانید به سلامت پستان کمک بسیاری کنید.

مشاوره با پزشک

چنانچه با معایناتی که همه زنان برای تشخیص توده در سینه خود انجام می‌دهند موردی مشکوک مشاهده کردید، حتما با پزشک خود مشورت کنید. در ادامه و با انجام معاینات بالینی توسط پزشک، در صورت نیاز بیمار برای انجام آزمایشات لازم ارجاع داده خواهد شد. علاوه بر این با ارائه راهنمایی‌های شخصی توسط پزشک روند نظارت بر سلامت پستان بیمار به صورت اصولی انجام می‌شود.

انجام سونوگرافی و ماموگرافی تشخیصی در موسسه آوا سونو

با توجه به حساسیت بالای تشخیص درست تراکم بافت سینه و شناسایی مشکلات و ناهنجاری‌ها در پستان، پزشک راهکارهای تصویری را تجویز می‌کند. یکی از رایج‌ترین راهکارها در تشخیص تراکم بافت فیبروگلاندولار استفاده از تصویربرداری ماموگرافی است. در صورت بالا نبودن تراکم این بافت، با ماموگرافی پزشک قادر به شناسایی هرگونه توده و تومور در پستان است؛ اما اگر بافت پستان دارای تراکم بالا بوده و پزشک به تشخیص درست در این زمینه نرسد، بیمار را برای تکمیل تشخیص خود به سونوگرافی ارجاع خواهد داد. هر دو خدمات تصویربرداری ذکر شده جزو مواردی است که در مرکز رادیولوژی و سونوگرافی آوا سونو ارائه می‌شود. این مرکز تصویربرداری در جنوب پایتخت و در محله شهرری، خدمات متنوع تصویربرداری پزشکی ارائه می‌کند. به منظور کسب اطلاعات بیشتر از خدمات مرکز، تجهیزات پیشرفته تصویربرداری، فعالیت موسسه در ایام هفته و رزرو نوبت می‌توانید از طریق شماره‌تلفن‌های مرکز با کادر اجرایی در ارتباط باشید.

جمع‌بندی

یکی از بافت‌های مهم و حیاتی در پستان بافت فیبروگلاندولار است. اطلاع دقیق از این بافت و تراکم آن در سلامت پستان نقش بسزایی دارد. با انجام تصویربرداری از این بافت و تشخیص تراکم آن در غربالگری‌های دوره‌ای، می‌توانید از بروز مشکلات بسیاری در پستان جلوگیری کنید. انجام به موقع این چکاپ‌ها برای زنان بالای ۴۰ سال و افراد دارای سابقه خانوادگی سرطان، باعث تشخیص زودهنگام این بیماری خواهد شد. به همین دلیل غربالگری منظم، انتخاب سبک زندگی سالم و اطلاع از سوابق خانوادگی سرطان پستان می‌تواند در سلامت پستان و تشخیص تومورها و توده‌های سرطانی مفید و کاربردی باشد. علاوه بر این اگر در هنگام انجام معاینات که همه زنان برای تشخیص توده سرطان انجام می‌دهند با موارد مشکوکی روبه‌رو شدید، حتما با پزشک خود مشورت کنید. تحت این شرایط پزشک معاینات بالینی را انجام و در صورت نیاز بیمار را برای انجام آزمایشات تکمیلی به ماموگرافی ارجاع خواهد داد.

سوالات متداول